مرتكب مىشد ؟
* اگر شيطان وجود نداشت ، بشر باز هم گناه مىكرد . چنين نيست كه ما تقصير همه گناهان را به گردن شيطان بيندازيم . شيطان آدمى را به گناهان تحريض مىكند ، اما نقش نفس اماره را هم نبايد ناديده گرفت . تفاوت در اينجاست كه اگر فقط نفس وجود مىداشت و شيطانى نبود ، آدمى ميل به گناه پيدا مىكرد و بعد هم آن را فراموش مىنمود . اين شيطان است كه انسان را دمادم وسوسه مىكند و در روايات داريم كه شيطان در جسم و جان شما آن چنان نفوذ دارد كه خون در ميان رگهاى شما مرتب القا مىكند ، به ياد مىآورد و انسان را به معصيت تحريك مىنمايد . از اين رو ، هر چه شما عالمتر و با سوادتر باشيد ، شيطان باسوادترى به سراغ شما مىآيد . و باز به همين جهت است كه گفتهاند : « شيطان الفقهاء فقيه الشياطين » ؛ شيطانى كه براى فقها گمارده مىشود ، فقيهترين شياطين است .
اما اين كه آيا خدا شيطان را براى فريب آفريده ؟ ! خير ، چنين نيست و لازم نيست كه خداوند او را براى فريب آفريده باشد . مگر شياطين دنيا كه به مراحل بالاترى از شيطنت و خباثت رسيدهاند ، براى فريب آفريده شدهاند ؟ خداوند آنها را آفريده تا انسانهاى پاكى شوند و به كمال مطلوب دست يابند ، هرگز خداوند در خلقت خويش غرض سوء نداشته و بندهاى را براى جهنم نيافريده است ، او خود جهنم را به اختيار خويش بر مىگزيند .
آيا مقام عصمت يك عنايت خاصه است يا انسان در اثر عبادت مىتواند به اين مقام دست يابد ؟
* در پاسخ به اين سؤال لازم است گفته شود كه عصمت دو نوع است : عصمت تكوينى و عصمت تشريعى .
عصمت تكوينى آن است كه خداوند انسانى را ذاتاً به قدرى و الا و ارزشمند آفريده باشد كه او ديگر گناه نكند و فرشتهاى هم مأمور است كه نگذارد و به گناه و اشتباه مبتلا شود . اين نوع عصمت مخصوص انبيا و ائمه عليهم السلام است . آنان علاوه بر اين
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 387
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٨٧