21 . اخلاق اسلامى ( اختيار روح )
« إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً » ؛
ما انسان را از نطفهاى اندر آميخته آفريديم تا او را بيازماييم و وى را شنوا و بينا گردانيديم .
سخن در خصوص روح و روان آدمى بود . عرضه داشتيم كه اين موجود شريف داراى جنبههاى مخلتف و ابعاد گوناگون است . روح معجونى است متشكل از مواد مختلف و هر يك از اين مواد خاصيت ، اثر ، كشش و جذبهء مختص به خود را دارد ؛ چنان كه قرآن مىفرمايد :
إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً .
امشاج جمع مشج است . اين كلمه به معناى شىءاى مختلف است . پس نطفه امشاج ، يعنى نطفهاى كه از مواد بسيار تركيب يافته است . چنين روحى - كه معجونى است از ابعاد مختلف - جنبه ملكى و نورانيت دارد و در مقابل ، از جنبه ظلمانى و شيطانى نيز برخوردار است .
اينها ابعاد مختلف روح است و نكته قابل توجه ، اين كه انسان با امداد از نيروى عقل خويش مىتواند روح را در هر يك از اين ابعاد ، تكامل بخشد و تربيت نمايد ؛ يعنى انسان اين قدرت را دارد كه هر يك از اين ابعاد را تعقيب كند و روح را در آن بُعد به كمال برساند .