از آسمان تا زمين تدبير تمامى امور به دست خداست .
از اين رو است كه گفته مىشود :
ارادة اللَّه التكوينية لا تتخلف عن المراد ؛
اراده تكوينى حق هيچ گاه از مراد تخلّف نمىكند .
اراده كه تحقّق يافت ، مراد نيز متحقق مىشود و اين مفهوم را از مثال روح به خوبى مىتوان دريافت .
ارادهء تشريعى حق ، مطلب ديگرى است كه در آن اراده ما نيز مؤثر است ؛ يعنى خداوند خواسته است كه اراده ما نيز در اين مورد تأثير گذار باشد . از اين رو ، اراده تشريعى دنيا پر از تخلفاتى است كه از « ارادة اللَّه التشريعية » سرچشمه مىگيرد و مسؤوليت اين تخلفات با ماست كه زمينه انحرافات گوناگون را در آنها فراهم مىكنيم .
در اينجا لازم است به نكته مهمى اشاره كنم و آن ، اين است كه بين تسلط روح بر اعضا و تسلط خدا بر موجودات دو تفاوت اساسى وجود دارد . اولين تفاوت ، اين است كه امكان دارد روح انسان به بعضى از امور فرمان دهد ، اما اعضا فرمان نبرند ؛ مثلًا پارهاى از آنها فلج باشند و از عهده دستور برنيايند . در سلطنت خدا - كه بر تمامى جزئيات و مصاديق عالم وجود حكم فرماست - چنين معنايى به چشم نمىخورد .
ذرات عالم امكان همه تابع ارادة اللَّه هستند و معقول نيست كه حتى كرهاى از كرات آسمانى از سيطرهء اراده خدا خارج شده و فرمان نبرند .
تفاوت ديگرى كه در اين ميان به چشم مىخورد ، اين است كه سلطه روح بر اعضا ، سلطه حادث است ؛ زيرا روح ، خود حادث است و سلطه آن بر بدن نيز حادث و مسبوق به عدم است ؛ اما سلطهاى كه خداوند بر عالم وجود دارد ، سلطه عظيم و قديم است .
به هر حال ، هر چند ما از درك حقيقت روح عاجزيم ، لكن سلطه و قدرت او بر حكم فرمايى مطلق بر اعضا و جوارح ، قابل اغماض بوده و چيزى نيست كه بتوان آن را ناديده گرفت .
مسؤوليت بسيار خطير ما اين است كه مواظب باشيم اين موجود شريف مقدس - كه از امر رب سرچشمه گرفته است - متصف به يكى از بدترين و قبيحترين صفات
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٠٨