نيكو را كسب كن . و از اخلاق و صفاتى كه انسان نبايد به آنها توجه كند ، روى گردان شو و دست از افكار و عقايد انحرافى و خرافى و اخلاق زشت بردار . عقل نيز از همه آنها چشم پوشيد و دست شست .
وقتى چنين خطابهايى متوجه عقل شود و او هم خود را متصف به آنها نمايد ، موجودى مىشود كه به تمام فضايل علمى و اخلاقى و عملى آراسته و از تمامى رذايل اخلاقى و اعتقادى و عملى پيراسته است .
مراد از عقل ، به حسب ظاهر ، همين عقلاى دنيا هستند ؛ مؤمنين و انسانهاى پاكى كه در اين جهان زندگى مىكنند .
عقل به معناى عاقل است و عقلا كسانى هستند كه وقتى به آنها خطاب مىشود :
« اقبل » ، آنان اقبال مىكنند ؛ به سوى اخلاق فاضله مىروند ؛ اعمال شايسته انجام مىدهند و عقايد صحيح و علوم نافع كسب مىكنند و هنگامى كه از منهيات منع مىشوند ، از آنها روى مىگردانند . چنين انسانى را عاقل مىگويند و ما مىكوشيم به خواست خداوند به چنين مقامى نايل آييم .
در دنيا مؤمنين از مصاديق عقل و عقلا هستند . آنان به محاسن ، اقبال نموده و از معاصى رو گردانند . ما نيز بايد در فكر باشيم كه صفت عقل را تقويت نموده و در زمرهء عقلا درآييم ؛ همان مفهومى كه امام صادق عليه السلام در جملهاى پر محتوا با بيانى شافى و وافى در باب معناى تقوا فرمودهاند :
التقوى أن لَايَرَاكَ اللَّهُ حَيْثُ نَهَاكَ وَ لَايَفْقِدُكَ مِنْ حَيْثُ أَمَرَك .
تقوا و به تعبير ديگر ، عقل و خرد ، به اين معناست كه در جايى كه نهى رسيده ، حضور نيابى و در موضعى كه امر شده است ، فاقد نشوى . مگر مؤمن در مكانى كه معصيت مىشود ، حضور مىيابد ؟ انسان عاقل است و مقام عقلا بسيار عظيم و والاست .
امام كاظم عليه السلام نيز هشام را - كه يكى از شاگردان عظيم الشأن حضرت است - مورد خطاب قرار داده و مىفرمايد :
يَا هِشَامُ ! إِنَ الْعَاقِلَ رَضِيَ بِالدُّونِ مِنَ الدُّنْيَا مَعَ الْحِكْمَةِ ، وَ لَمْ يَرْضَ بِالدُّونِ مِنَ
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 302
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٠٢