در آنجاست كه هيچ صدايى از كسى شنيده نمىشود و جز نيكان - كه گاه آهسته آهسته با يكديگر سخن مىگويند - كسى را ياراى تكلم نيست :
« لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قَالَ صَوَاباً » ؛
همه خاموشاند . هيچ كس سخن نمىگويد ، مگر آن كه از جانب خدا اذن داشته باشد و بتواند سخن صوابى بگويد .
سلمان رحمه الله مىفرمايد :
ثَلَاثٌ أَضْحَكَتْنِى وَ ثَلَاثٌ أَبْكَتْنِى فَأَمَّا الَّتِى أَبْكَتْنِى فَفِرَاقُ الْأَحِبَّةِ مُحَمَّدٍ وَ حِزْبِهِ وَ هَوْلُ الْمُطَّلَعِ وَ الْوُقُوفُ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَمَّا الَّتِى أَضْحَكَتْنِى فَطَالِبُ الدُّنْيَا وَ الْمَوْتُ يَطْلُبُهُ وَ غَافِلٌ وَ لَيْسَ بِمَغْفُولٍ عَنْهُ وَ ضَاحِكٌ مِلْءَ فِيهِ لَايَدْرِى أَ رَضِيَ اللَّهُ أَمْ سَخِط ؛
سه چيز است كه مرا به خندا وا مىدارد و سه چيز است كه گريهام مىاندازد .
سه چيز باعث گريه : فراق دوستان محمد صلى الله عليه و آله و اصحابش ، وحشت قبر ، و ايستادن در برابر خداوند است ( در قيامت ) ؛ مايه خنده : دنيا طلب است از راه حرام كه مرگ به دنبال او مىدود ( و او به دنبال دنيا ) ، و انسان غافل كه خدا از او غافل نيست ( و او از خدا غافل است ) ، و آن كه دهان را از خنده پر كرده ، اما نمىداند خدا از او راضى است يا نه .
و آن گاه كه سه مطلب ناراحت كننده را بر مىشمارد ، از « وقوف للحساب بين يدى الرب ؛ ايستادن براى حساب در پيشگاه پروردگار بزرگ » به عنوان يكى از اين عوامل ياد مىكند .
سؤال از صدق صادقين - كه در آيه طليعه سخن ذكر آن رفت - معلول اعمال امروز انسانهاست .
سؤال ، براى اين است كه صادق از كاذب معلوم شود . امروز روز صدق است و فردار روز سؤال . و بى شك ، سؤال فردا محرك امروز در راستى و صدالت است . و به
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 249
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٤٩