« ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ الضّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ . . . وَمِنَ الإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ البَقَرِ اثْنَيْنِ » ؛ « 1 » هشت جفت از حيوانات را بر شما حلال كرده ، از جنس گوسفند دو صنف و از جنس بز دو صنف و از شتر دو صنف و از گاو دو صنف - از هر يك نر و ماده ، يا اهلى و وحشى - و غير اينها از عناوين خاصّه ، بسيار زياد است كه مورد را اقتضاى شمارش آنها نيست .
تبصرهء 2
در كتاب وسائل « 2 » روايتى جامع از تحف العقول « 3 » نقل كرده كه در آن خوردنىها و آشاميدنىهاى حلال و حرام ، در تحت سه عنوان بيان شده : حبوب و ميوهجات ، سبزيجات و نباتات ، و گوشت و حيوانات ؛ و در ذيل آن ، تخم حيوانات را نيز ذكر كرده و ميزانى براى حلّيّت حرمت آن بيان داشته [ است ] ؛ مراجعه شود .
تبصرهء 3
هنگام نگارش اين جزوه ، برگهاى متناسب با اين بحث ، از يادداشتهاى سابقم به دست رسيد كه درج آن در اينجا تحت عنوان زير ، بىتناسب نيست .
اجمالى از مفهوم كلمهء « ما فِى الأَرضِ » .
[ در آيهء شريفه ، آمده است ] : « هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُمْ ما فِى الأَرضِ جَمِيعاً » . « 4 »
ترجمه : او كسى است كه براى استفادهء شما همهء آنچه را كه در زمين است بيافريد .
اين آيه ، ضمن آياتى چند كه در مقام نكوهش از كفر اعتقادى و كفران عملىِ نعم اللَّه است ، با لحنى تعجّبآميز و شگفتىانگيز از وضع عقيدتى و عملى بشر ، درصدد شمارش نعمتهايى چند از نعم بىشمار است كه از آن جمله ، نعمت عظيمِ
« ما في الأرض »
است . بدين بيان كه : همه را براى خاطر بشر و به منظور استفادهء وى بيافريده و
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيات 143 - 144 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 25 ، ص 84 ، ح 31258 .
( 3 ) . تحف العقول ، ص 337 .
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 29 .