اعراب و لغت :
براء يعنى بيزار بودن ، و در اين جا « ذو » در تقدير است مانند « زيد عدل » كه مقصود « ذو عدل » مىباشد .
[ ساختارشكنى ابراهيم ( ع ) ]
تفسير :
و به ياد آر هنگامى را كه ابراهيم به پدر ( در اين جا مقصود از اب عمو يا پدرزن است ) و قوم خود كه بتپرست بودند گفت : بىترديد من از آنچه شما مىپرستيد سراپا بيزارم .
سپس خالق خود را از آن استثنا كرده فرمود :
جز آن كسى كه مرا آفريده و از متن عدم به عرصهء وجود آورده كه البته به زودى مرا به ابعاد كمالات انسانى در دنيا و به بهشت در آخرت هدايت خواهد نمود .
اجماع اماميه و دلايل نقليه از ائمه هدى عليهم السلام و براهين عقليه دالّ است بر آن كه جميع پدران انبيا تا به عهد آدم عليه السلام مؤمن بودهاند و نيز حديث مشهور خاصّه و عامّه از حضرت نبوى صلى الله عليه و آله :
لا يَزالُ يُقلّبنى اللَّهُ مِن أصلابِ الطاهرينَ إلى أرحامِ الطاهراتِ . . . « 1 »
خداى تعالى هميشه مىگردانيد مرا از اصلاب طاهره به ارحام مطهره . . .
به اين مطلب دلالت دارد .
[ كفر عمو يا پدر زن حضرت ابراهيم ( ع ) ]
وَ جَعَلَهَا كَلِمَةً بَاقِيَةً فِى عَقِبِهِ . . . : و خداوند آن برائت از بت و توجّه به توحيد و كلمهء طيبهء « لا إله الا اللَّه » را كلمهء جاويدانى در ميان نسل و فرزندان او قرار داد .
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ : تا شايد قوم او و همهء اولاد او با توحيد و اخلاص و تبرّى از شرك به سوى او باز گردند يا به سبب دعوت اولاد موحّد او كفّار از شرك باز گردند و به دين اسلام داخل شوند .
تتمّه : در احاديث آل عصمت وارد شده كه اين آيه در حق ايشان نازل شده است :
هامش
( 1 ) . روايات اين مضمون ، به تفصيل ، در : بحار الانوار ، ج 15 ، ص 25 - 1 .