طلب حاجت از بتها بود كه سودى برسانند و از ضررى برهانند و بتها توان اين امور را ندارند .
يَا أَبَتِ إِنِّى قَدْ جَاءَنِى مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِى أَهْدِكَ صِرَاطاً سَوِيّاً
ابراهيم پس از اشاره به بطلان راه و مسلك پدر مىخواهد راه صحيح و مستقيم را ارائه كند . معناى آيه : اى پدر من ، حقيقت اين است كه مرا از علم و دانش چيزى رسيده كه تو را نرسيده ، پس از من پيروى كن تا تو را به راه راست هدايت كنم .
يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمنِ عَصِيّاً
يعنى : اى پدر من ، هرگز شيطان را مپرست ، زيرا شيطان سخت نافرمان خداوند است . زيرا نخستين نافرمان در آسمان است و پس از آن در طول عمرش از او و اولاد او يك طاعت سر نزده و در همهء نافرمانىهايى كه از بشر صادر مىشود دخيل و شريك است .
اطلاق كلمهء رحمان دو مرتبه در دو آيه اشاره به اين است كه او كسى را نافرمانى مىكند كه سراپا رحمت و تفضّل است . و مراد از عبادت شيطان در اينجا اطاعت اوست كه عبادت و خضوع در برابر بتها به دستور او انجام مىگيرد ، پس گويى كه او را عبادت مىكنند .
يَاأَبَتِ إِنِّى أَخَافُ أَن يَمَسَّكَ عَذَابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطَانِ وَلِيّاً
يعنى : اى پدر من ، بىترديد ، من بيم دارم كه تو را عذابى از جانب خداى رحمان برسد ، يعنى عذاب دنيوى مانند مرض و فقر و جنگ و حوادث خطرزا و خذلان نزد خداوند و وصول لعن فرشتگان و مؤمنان ، و در آخرت عذاب قيامت و جهنم ، كه در نتيجه دنبالهرو نزديك شيطان گردى .
و بايد دانست كه طبق عقيدهء اماميه ، آباء و اجداد پدرى پيامبر اسلام از پدرش عبداللَّه تا آدم ابوالبشر همه مؤمن و موحد بودند و كسى از آنها مشرك نبوده ، پس مراد از كلمهء « أبتِ » در چهار مورد در اين آيات ، پدر حقيقى و نسبى ابراهيم نيست بلكه پدرخوانده يا عمو يا پدر زن و يا معلّم ابراهيم بوده است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 33
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٣