آن را آفريدهء ديگرى ساختيم يعنى در آن موجود خاص كه جسم نامى بود ايجاد روح كرديم تا خلق ديگرى به نام جنين انسانى پديد آورديم ( مطلب در اينجا مورد اختلاف است كه آيا خداوند آن روح را در وى همانند جدّ و جدّهء اعلايش از خارج دميده و يا آن كه آن روح از خود آن جسم نامى در طريق تكامل ، تولد يافته و بنابراين روح جسمانىالحدوث و روحانىالبقاء است ) .
فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ
يعنى : پس پر خير و بركت است خداوندى كه بهترين آفرينندههاست .
زيرا بركات اوست كه بر موجودات عالم هستى از ازل تا به ابد افاضه مىشود . و توصيف خدا به احسنالخالقين مُشعر بر اين است كه اين موجود خاص هم احسنالمخلوقات است . آرى و گواه اين مطلب دقت در اين موجود عجيب مركب از جسم و روح و تأمل و تعمق در حقيقت و اوصاف و حالات و ملكات اين حقيقت ناشناخته است كه يكى از آثار وجوديش در بُعد ماديت اين كرهء زمين است كه روزى جز صحرا و كوه و جنگل و حيوانات وحشى چيزى نبود و اوست كه آن را امروز به اين شكل اعجابانگيز درآورده است . آفريدن چنين موجودى از خاك و نطفه و دادن اين همه توان و قدرت به او در خور تحسين و تبارك است .
ثُمَّ إِنَّكُم بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
يعنى : سپس شما طايفهء بنىآدم پس از پيمودن مراحل مذكور حتماً مردنى هستيد و محكوم به مرگيد . سپس بىترديد در روز رستاخيز برانگيخته مىشويد .
در آيهء چهارده ، مرحلهء سير انسانى پس از دخول روح و تكوّن انسان در آفرينش نوين تا زمان مرگش ذكر نشده يعنى از زمان ماندن پنج ماه يا هشت ماه در رحم مادر و ولادت و كودكى و جوانى و پيرى ، و با كلمهء « بعد ذلك » اشاره شده ، و نيز مرحلهء پس از مرگ يعنى درنگ در عالم برزخ ذكر نشده است .
توضيح مقام اين كه سير انسان از مبدأ خاك تا حضور در صحنهء قيامت پنج مرحله است : اول ورود ماده در مرحلهء نباتيت ، نظير آنكه مرد و زن هر دو از نباتات و حبوبات و ميوهجات بخورند و نطفهء هر دو از آنها منعقد شود . دوم دوران رحم از ابتداى تلاقى دو
تفسير روان (فارسى) — صفحة 232
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٣٢