شماست ، انكار كرده و تشبيه و كفر مىشمارند ؛ در حالى كه ديدن به دل ، مثل ديدن به چشم نيست . خداوند برتر از چيزى است كه اهل تشبيه و ملحدان ، توصيف مىنمايند . »
319 . از امام كاظم - عليهالسّلام - نقل شده است كه فرمود : « خداوند تبارك و تعالى پيوسته بوده است ، بدون اينكه بودنش ، در زمان و مكان واقع شده باشد و هم اكنون نيز همانطور است كه بوده است . هيچ مكانى از او خالى نيست و هيچ جايى او را در خود نگرفته است و در هيچ مكانى وارد نشده است « 1 » و هيچ سه نفرى به آهستگى در گوش هم زمزمه نمىكنند ؛ مگر اينكه او چهارمايشان است و نه هيچ پنج نفرى ، مگر اينكه او ششم آنهاست و نه تعداد كمتر از اينها و نه تعداد بيشتر ، او با همه آنهاست ، هرجا كه آنها باشند . بين او و خلقش هيچ حجابى جز خود خلقنيست . اوبدون حجابى ( ازناحيه خودش ) در حجاب است و بدون پرده ، در پرده است . خدايى جز او نيست و او بزرگ و برتر است . »
320 . عيسى بن منصور مىگويد : من ، ابن ابى يعفور و عبداللَّه بن طلحه در خدمت امام صادق - عليهالسّلام - بوديم ؛ ايشان ، خود ابتدا به سخن كرده ، فرمود : « اى ابن ابى يعفور ! پيامبر خدا - صلّى اللَّه عليه وآله و سلم - فرمود : شش خصلت هست كه در هر كس باشد ، در برابر خدا و جانب راست ( قرب ) او باشد . . . و ديگرانى كه پايينتر از آنها هستند ، از نور آنها روشنى گيرند و چنانچه آنها را ببينند ، به خاطر آنچه كه از برترى آنها ( مقربان ) مشاهده مىكنند ، زندگى بر آنان گوارا نخواهد بود . ابن ابى يعفور گفت : آنها چرا ديده نمىشوند ، در حالى كه در جانب راست ( مقرّب ) پروردگارند ؟ امام - عليهالسّلام - فرمود :
آنها در پردهء نور الهى هستند . . . »
321 . در دعاى ابوحمزه ثمالى آمده است : « و كسى كه به قصد تو ، به راه مىافتد ، راهش نزديك است و تو خود را از ديدگان خلقت در پرده پنهان ننمودهاى ؛ بلكه اعمال آنان ، حجاب ديدگانشان شده است . »
بيان
تمام اين آيات و روايات به معنى قرب اشاره مىكنند اگر چه در بيشتر آنها تصريح به
هامش
( 1 ) . اينكه « در هيچ مكانى وارد نشده است . » ، با اين جمله كه « هيچ جايى از او خالى نيست . » ، در نظر سطحى وابتدايى منافات دارد . اما اين طور نيست ؛ بلكه اين دو جمله ، عين هم و جملهء دوم مكمل معناى خالى نبودن هيچ جا از اوست ؛ زيرا اگر بپذيريم او ، در مكانى وارد شده است ، به اين معنى است كه آن مكان قبلًا از او خالى بوده است . مترجم