سن 50 سالگى در مكه معظمه دار دنيا را وداع گفت . اين عارف بزرگوار تأليفات زياد و نيز ديوان شعرى دارد .
( 3064 ) شيخ ابوالفضل محمد بن حسن سرخسى « 1 »
صاحب حال و معنويت تمام و محبت و فتوت و كرامت است كه در معارف انگشتنما و از شاگردان ابومنصور [ ابونصر ] سرّاج - متوفى به سال 378 - بود . ابوسعيد ابوالخير فضلاللَّه ابتداى امرش از وى استفاده نمود .
گفتار
- « الماضي لايُذكر ، والمستقبل لاينتظر ، ما في الوقت يَعتبر ، وهذا صفة العبوديّة ، ثمّ قال : حقيقة العبوديّة شيئان : الإفتقار إلىَ اللَّه تعالى ، وهذا من أصل العبوديّة ؛ وحسن القدوة برسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - ، وهو الّذي ليس لنفس فيه نصيب ولا راحة . »
گذشته ياد نمىشود و آينده انتظار كشيده نمىشود ، آن چه در حال است معتبر است و اين صفت بندگى است ، سپس گفت : حقيقت بندگى دو چيز است ، اظهار نياز به خداوند متعال كردن و اين از اصل بندگى است و اقتداى نيكو به رسول خدا - صلىاللَّه عليهوآلهوسلّم - داشتن ، و آن همان است كه براى خويش در آن ، بهره و راحتى نباشد . « 2 »
هامش
( 1 ) . بعضى تراجم ، وى را به نام حسن نوشتهاند ولى به حساب تاريخ و كلمات به نقل همان مترجم بايد نام او محمد بن حسن باشد ؛ زيرا كلام فوق را ديگران در احوال محمد بن حسن و آن مترجم در احوال حسن درج كرده است . سَرَخْسى : منسوب به سرخس ، شهرى قديمى از نواحى خراسان واقع در فيما بين نيشابور و مرو ، كه اكنون در روى خط مرزى ايران و تركمنستان ( بين مارى و مشهد ) واقع است .
( 2 ) . رشحات عين الحياة ؛ نفحات الانس ، شمارهى 357 .