- « وَ كَفَرْنا بِالْجِبْتِ وَ الطّاغُوتِ . » « 1 »
و به بُت و طغيانگر كفر ورزيديم .
- « وَ كَفَرْنا بِالْجِبْتِ وَ الطّاغُوتِ وَ الْأَوْثانِ الْأَرْبَعَةِ وَ أَشْياعِهِمْ وَ أَتْباعِهِمْ وَ كُلِّ مَنْ والاهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنْ أَوَّلِ الدَّهْرِ إِلى آخِرِهِ . » « 2 »
و به جبت و طاغوت و تمامى بتهاى چهارگانه و پيروان و تابعان آنها و همهى كسانىكه از جنّ و انس از آغاز روزگار تا پايان آن ، آنان را دوست مىدارند و يارانشان كفر ورزيديم .
ذكر اين دو بخش ، پس از جملهى : « صَدَّقْنا مَوْلَى الْمَوالِى . » « 3 » ؛ ( و سرور سروران را تصديق نموديم . ) و پيش از جملههاى « فَوَلِّنا مَنْ تَوَلَّيْنا . . . » « 4 » ؛ ( پس ما را با سروران خود رهسپار ساز . ) و جملههاى : « وَ بَرِئْنا إِلَى اللَّهِ مِنْ كُلِّ مَنْ نَصَبَ لَهُمْ حَرْباً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ . » « 5 » ؛ ( و از تمامى كسانى كه از جنّ و انس و از اوّلين و آخرين با آنان سرستيز دارند ، به درگاه او بىزارى جستيم . ) و تكرار شدن جملهى « جبت و طاغوت » بعد از آن به تعبيرى كه پيش از اين گذشت و علاوه ، آوردن : « أَلْأَوْثانِ الْأَرْبَعَةِ وَ أَشْياعِهِمْ . . . » در آنها با ضماير جمع ذوىالعقول : « نَصَبَ لَهُمْ » و : « أَشْياعِهِمْ » و غيره ( با آن كه نمىتوان براى آنان عقلى قايل شد ) ، دلالت دارد بر اين كه مراد از اوثان اربعه كسانى مىباشند ( رؤسا ) كه پيروى از ولايت را نپذيرفتهاند ، نه اين كه منظور بُتهاى مخصوصى باشد كه در جاهليّت مىپرستيدند .
امّا اين كه سخن از شش نفر از آنها آورده شده ( جبت و طاغوت و اوثان چهارگانه ) ، ظاهراً اشاره به پايهگذاران مخالفت با حضرت على - عليهالسّلام - و امر ولايت
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 473 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . همان .