لزوم پرهيز از موعظه قرار گرفتن براى ديگران و راه آن
دربارهى فراز « لا تَجْعَلْنِى عِظَةً لِغَيْرى » توجه به اين نكته لازم است كه بشر بايد همواره از اشتباهات گذشتگان ، براى زندگى حيات دنيوى و اخروى و معنوى خود درس و موعظه بگيرد و به گذشتگان در بدىهايشان اقتدا ننمايد . ظاهراً بيان دعا در اين مقام است كه : خداوندا ! مرا از همهى بدىها حفظ فرما تا در آينده ، چه در حيات دنيوى ( به حساب ظاهر شدن آثار اعمال ناشايسته ) و چه بعد از مردن ، موعظه براى ديگران واقع نشوم . شاهد بر اين بيان جملههاى بعد از آن است كه مىفرمايد : « خِرْلِى وَ اخْتَرْ لِى . » قرآن شريف نيز دربارهى قوم موسى - عليهالسّلام - مىفرمايد :
- وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ فَجَعَلْناها نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَ ما خَلْفَها وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ
« 1 »
و مسلّماً كسانى از [ قوم ] خودتان را كه روز شنبه [ از حق ] گذشته و تجاوز نمودند مىشناسيد كه به آنان گفتيم : به صورت ميمون [ و همانند سگ ] دور شويد ، پس آنان را كيفر عبرتآميز براى آيندگان و گذشتگان و [ مايهى ] پند و اندرز براى مؤمنين قرار داديم .
- قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ
« 2 »
مسلّماً روشهايى پيش از شما از ميان رفته ، پس در زمين سير و گردش كنيد و ببينيد [ و تأمّل كنيد ] كه فرجام تكذيب كنندگان چگونه شد . اين روشنگرى براى مردم و [ مايهى ] هدايت و پندگيرى اهل تقوى است .
و در نهجالبلاغه آمده است :
« وَاتّعِظُوا فِيها بِالَّذِينَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنّا قُوَّةً حُمِلُوا إِلى قُبُورِهِمْ فَلا يُدْعَوْنَ
هامش
( 1 ) . سورهى بقره ، آيات 65 و 66 .
( 2 ) . سورهى آلعمران ، آيات 137 و 138 .