بر مظاهر و وابسته بودن عالم مُلكى و خلقى آنها به عالم ملكوتى و امرى را از نظر نيندازند ، تا معناى سجدهى همه موجودات و به خصوص مظاهر لطيف و مجرّد و مادىّ براى آنها ، به خوبى روشن گردد . خداوند سبحان مىفرمايد :
- وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً
« 1 »
و تمام كسانى كه در آسمانها و زمين هستند ، خواسته و ناخواسته براى خدا سجده مىكنند .
- وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
« 2 »
و تمام آن چه در آسمانها و زمين هستند ، براى خدا سجده و كرنش مىنمايند .
- وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
« 3 »
و گياه [ يا : ستاره ] و درخت سجده مىكنند .
دليل اين كه در پايان اين فراز ، خداوند متعال با لفظ جلاله « يا أَللَّهُ يا أَللَّهُ » خوانده شده ، آن است كه كسى گمان نكند موجودات ياد شده ، بدون توجّه به ذات و نامهاى او سبحانه و يا بدون تكيه بر ذات و اسامى الهى ، كارى از آنها ساخته است ؛ زيرا لفظ جلاله « أَللَّه » اشاره به ذات و نامهاى حضرت حق سبحانه مىباشد .
و علّت اين كه بلافاصله فرموده شده : « لَكَ الْأَسْمآءُ الْحُسْنى » آن است كه مبادا خوانندهاى گمان كند كه در مورد « أَللَّه » - كه از آن ياد شد - مىتوان ذات و كثرت اسمها را تصوّر نمود . بنابراين ، اين عبارت ، خواننده را توجّه مىدهد كه نامهاى حضرت حق سبحانه ، با ذاتش عينيّت دارد و او منزّه از اين است كه همانند مظاهر كثرت در كمالات فرض شود و اسمها و كمالات او سبحانه مانند مظاهر ، در پياده نمودن امور خلايق ، او را يارى دهند . از اين رو ، دوباره و بلافاصله فرموده شده است : « لا شَريكَ لَكَ يا رَبِّ » .
البته امكان دارد گفته شود جملهى « لَكَ الْأَسْمآءُ الْحُسْنى » ، به تمام گفتار دعا از اوّل
هامش
( 1 ) . سورهى رعد ، آيهى 15 .
( 2 ) . سورهى نحل ، آيهى 49 .
( 3 ) . سورهى الرّحمن ، آيهى 6 .