صورت ، از نظر ظاهر مشكلى در بيانات الهى و كلمات معصومين - عليهمالسّلام - براى ما نخواهد ماند ، ولى رسيدن به اين حقايق از نظر شهودى ، امرى است وراىِ نظر استدلالى و عقلى و چگونه ممكن است قطره را با دريا مقايسه نمود ؟ !
بنابراين ، اگر در كلمات معصومين - عليهمالسّلام - سخن از خضوع ، خشوع ، تواضع ، سجده و . . . موجودات به ميان آمده ، مقصود از آنها خضوع و خشوع تشريعى و تكليفى - واجب و يا مستحب - نيست ، بلكه مراد خضوع و خشوع تكوينى و غير تكوينى و متناسب با وجود هر موجود و به اقتضاى عالم و خلقت او است .
پس از تأمّل در اين مقدّمات مىتوان فهميد كه چگونه صفات جمال و جلال الهى در ظهور و بقاى موجودات فعليّت دارند ، و چگونه صفت رحمت او همهى مظاهر را شامل گرديده است ، و چگونه منزلت عزّتش قاهر بر هر چيز است ، و موجودات در پيشگاهش خاضع و متواضع و مغلوب و . . . مىباشند .
از آن جا كه با وجود بيانات گذشته ، ممكن است در اين فراز تصوّر شود كه كمالات خداوند مانند كمالات مظاهر است ، اين توهم نيز با جملهى « يا نُورُ يا قُدُّوسُ ، يا أَوَّلَ قَبْلَ كُلِّ شَىْءٍ ، وَ يا باقِىَ بَعْدَ كُلِّ شَىْءٍ ! » پاسخ داده شده است .
مفهوم اسم « اللَّه »
ذكر « يا أَللَّه ! » در پايان اين فراز ، اشاره به جامعيّت او سبحانه در ذات و كمالات و لفظ « يا رَحْمانُ » اشاره به اين است كه موجودات را به رحمانيّتش آفريده است .
دلايل ذكر اسمها ، صفات و كمالات الهى در دعاها
در بارهى اين كه در بيشتر دعاهاى طولانى و گاه غيرطولانى ، اسمها و صفات و كمالات پروردگار ذكر مىشود ، احتمالاتى وجود دارد :
1 . ذكر اسمها و صفات و كمالات الهى ، در واقع شفيع قرار دادن آنها و توسّل به آنها براى برآورده شدن حوايج و خواستههايى است كه در ذيل دعا از آن ياد شد .
2 . توجّه دادن خواننده به اين كه بايد حوايج را از خدايى خواست كه داراى چنين