صفت مذمومى را بفرضى كه داخل در صفت ممدوح قرارش دهيم استثناء كنيم چنانچه بگوئى :
فلان لا خير فيه الّا انّه يسئ الى من احسن اليه .
دوّم : آنكه براى شيئى صفت مذمومى را اثبات كرده و به دنبال آن ادات استثنائى را كه پهلوى آن صفت مذمومى ديگر قرار گرفته بياورى چنانچه بگوئى :
فلان فاسق الّا انّه جاهل .
صنعت تأكيد ذم شبيه بمدح
شارح گويد :
و از جمله وجوه معنوى صنعت تأكيد ذمّ شبيه بمدح مىباشد و آن بر دو قسم مىباشد :
اوّل : آنكه از صفت ممدوحى كه از شئ منفى و مسلوب است صفت مذمومى را بفرضى كه داخل در صفت ممدوح قرارش دهيم استثناء كنيم چنانچه بگوئى :
فلان لا خير فيه الّا انّه يسئ الى من احسن اليه ( فلانى هيچ خيرى ندارد مگر آنكه بكسيكه بوى احسان مىكند بدى مىنمايد ) .
در اينمثال ابتداء صفت خير را كه از صفات ممدوح است از شئ منفى و مسلوب قرار دادهايم و پس از آن صفت اسائه و بدى كردن به شخص محسن را از آن استثناء نمودهايم منتهى بفرضى كه اين صفت در صفت ممدوح قبلى داخل باشد .
دوّم آنكه براى شئ صفت مذمومى را اثبات كرده و به دنبالش