به همين معنا ( عدم اعتبار لزوم به معناى بيّن كه اهل منطق مىگويند ) اشاره كرده و مىگويد :
لزوم در دلالت التزام را بايد رعايت كرد اگرچه به اعتقاد مخاطب بواسطهء عرف يا غير آن باشد .
مراد از اين عبارت آنست كه لزوم معتبر در دلالت التزام بايد از امورى باشد كه اعتقاد مخاطب بسبب عرف عام آن را اثبات كرده باشد چه آنكه از لفظ [ عرف ] و اطلاق آن ، عرف عام فهميده مىشود .
و مقصود از [ غيره ] غير عرف عام يعنى عرف خاص مىباشد همچون شرع و اصطلاحات ارباب صناعات و غير آن .
شرح فارسى
توضيح
حاصل كلام مصنّف و شارح در اين عبارات شرح چهار نكته مىباشد :
1 - معناى لزوم ذهنى .
2 - مقصود از [ الزوم ] .
3 - فائدهء تقييد لزوم به ذهنى .
4 - مقصود منكرين لزوم ذهنى .
شرح نكته اول
لزوم يعنى وابستگى و اتصال و آن يا ذهنى است و يا خارجى و يا ذهنى و خارجى .
لزوم ذهنى فقط همچون لزوم بصر براى عمى .
و لزوم خارجى فقط مانند لزوم بياض براى شكر و سياهى براى كلاغ
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 27
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٧