اقسام دلالت لفظيّه :
در دلالت لفظيّه يا وضع در آن دخالت داشته و يا دخالتى ندارد .
قسم اوّل در اينجا مقصود و منظور است و به آن دلالت لفظيه وضعيّه گويند و آن عبارتست از اينكه لفظ بطورى باشد كه در وقت اطلاقش نسبت بكسيكه به وضع آن عالم و آگاه باشد معنا فهميده شود .
اقسام دلالت لفظيّه وضعيّه :
در دلالت لفظيّه وضعيّه بگفتهء مصنّف يا لفظ بر تمام موضوعله دلالت نموده و يا بر جزئش و يا بر امرى كه از موضوعله خارج است دلالت مىنمايد .
قسم اوّل مانند : دلالت لفظ انسان بر حيوان ناطق .
قسم دوّم نظير : دلالت لفظ انسان بر حيوان يا ناطق .
قسم سوّم مثل : دلالت انسان بر ضاحك .
مصنّف گويد :
قسم اوّل به دلالت لفظيّه و هريك از دو دلالت اخير به عقليّه موسوم مىباشند .
شارح گويد :
مقصود از قسم اوّل دلالت لفظ بر تمام موضوعله مىباشد و وجه تسميه آن به [ وضعيّه ] آنست كه واضع لفظ را براى تمام معنا وضع كرده است پس چون اينقسم از دلالت مستند به واضع است آن را بنام وضعيّه مىخوانند
و مراد از دو دلالت اخير دلالت بر جزء و خارج مىباشد و وجه تسميّه آن به عقليّه آنست كه :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 13
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣