كذب : عبارتست از خبريكه چنين نباشد يعنى با اعتقاد مخبر مخالف باشد .
لذا اگر كسى معتقد باشد آسمان در زير پاى او است و معذلك بگويد آسمان فوق ما هست كذب و در صورت گفتن : آسمان در زير پاى ما است كلامش صدق است .
البته مقصود از اعتقاد كه ملاك صدق و كذب است خصوص قطع و علم نيست بلكه اعم از علم يا ظن است چه آنكه منظور از اعتقاد حكم جازم ذهنى و راجح آنست .
اشكال و جواب
اما اشكال : اساسا بايد گفت مشكوك خبر نيست تا آن را متّصف بصدق يا كذب كنيم زيرا خبر عبارتست از حكم به چيزى ، و بديهى است كه شخص شاك حكم ندارد تا بگوئيم حكمش با واقع و اعتقاد موافق است يا نيست لذا طرح اشكال اول و جواب از آن صحيح نيست .
جواب : شارح در مطوّل جواب اين اشكال را اينطور بيان مىكند :
اينكه ارباب معقول گفتهاند شخص شاك حكم ندارد مرادشان اين نيست كه وى جمله اخباريّه هم ندارد بلكه مقصود اين است كه وقوع نسبت يا لا وقوع را درك نكرده و ذهنش نه اثبات حكم مىكند و نه نفى آن را ، فلذا اگر شخصى در قيام زيد شاك بود و معذلك گفت زيد قائم است بدون ترديد كلامش خبر است اگرچه حكم هم نداشته باشد بلكه در صورت علم به عدم قيام اگر بگويد زيد قائم است و كلامش