و لعلّ هذا الوجه احسن وجوه الجمع بين كلامى الشّيخ و السّيّد ، خصوصا مع ملاحظة تصريح السّيّد قدّس سرّه فى كلامه بانّ اكثر الاخبار متواترة او محفوفة و تصريح الشّيخ قدّس سرّه فى كلامه المتقدّم بانكار ذلك .
ترجمه :
وجه ديگر در جمع بين كلام شيخ و سيّد رحمة اللّه عليهما
مرحوم مصنّف مىفرماين :
ممكنست بين كلام مرحوم سيّد و شيخ ( ره ) بوجه ديگرى كه احسن از وجه قبلى است جمع نمائيم و آن اينست كه بگوئيم :
مراد سيّد ( ره ) از علمى كه در صدق اخبار ادّعاء نمود و گفت اگر بصدق آنها علم داشته باشيم به آنها عمل مىنمائيم صرف اطمينان مىباشد بدليل آنكه از ايشان منقول است كه علم را اينطور تعريف كردهاند علم آنست كه مقتضى سكون نفس و آرامش خاطر باشد و اين همان معنائى است كه برخى از اخبارىها مدّعى آن شدهاند بنابراين مقصود از علم يقين و قطعى كه قبول احتمال اصلا نكند نيست .
در نتيجه مىگوئيم :
مراد شيخ ( ره ) از تجرّد اخبار مزبور از قرائن ، تجرّد آنها از چهار قرينهاى است كه ابتداء ذكر نموده يعنى موافقت با قرآن يا سنّت يا اجماع و يا دليل عقل .
و مقصود سيّد از قرائنى كه در عبارت قبلى مدّعى شده كه اكثر اخبار با آنها محفوف و همراه هستند امورى است كه باعث حصول اطمينان به راوى يا اصل روايت شده و بدينوسيله نفس از دغدغه درآمده و داراى سكونت و آرامشى بشود و از ناحيه راوى و روايت و اعتماد نمودن به اين دو اضطرابى نداشته باشد .
با توجّه به اين نكتهاى كه ذكر شد اكنون مىگوئيم پس انكار علماء اماميّه نسبت بخبر واحد را مىتوان حمل نمود بر تعبّد محض داشتن بخبر يا آنطورى كه مخالفين مىگويند و از نفس خبر بر ايشان ظنّ بصدق پيدا مىگردد و به عبارت ديگر :
اينكه مرحوم سيّد فرمود علماء اماميّه شديدا عمل بخبر واحد را انكار دارند مقصودشان تعبّد بخبر محض بدون حصول اطمينان به آن بوده يا به صرف رجحان صدق به آن عمل نمودن مىباشد و الّا اگر بمضمون و صدور خبرى اطمينان باشد هرگز