تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 259

مساهمون:

ص٢٥٩
استعمال لفظ در بيش از يك معنا در همه موارد جايز است منتهى اگر لفظ تثنيه و جمع بوده استعمال بنحو حقيقى و در فرض مفرد بودنش استعمال بطور مجازى جايز است .

شرح تفصيل

امّا حقيقى بودن استعمال در تثنيه و جمع : لفظ تثنيه همچون « عينان » و جمع مانند « عيون » در واقع مكرّر همان مفرد هستند ازاين‌رو معناى « عينان » عين و عين و معناى « عيون » عين و عين و عين مىباشد . با توجّه به اين معنا مىگوييم : در تثنيه مىتوان از هر لفظى يك معنا و بدين ترتيب از « عينان » دو معنا را اراده نمود و در جمع يعنى « عيون » لااقلّ سه معنا را قصد كرد و چون اين اراده و قصد در موقع استعمال مستلزم اطلاق لفظ در غير موضوع له نمىباشد لاجرم استعمال دو لفظ تثنيه و جمع در بيش از يك معنا استعمال حقيقى است چون از عين اوّل چشم و از دوّمى چشمه و در جمع از عين سوّمى طلا مىتوان اراده كرد و بحسب فرض تمام اين معانى براى لفظ « عين » موضوع له مىباشند . و امّا مجازى بودن استعمال در مفرد : لفظ مفرد همچون لفظ « عين » در وقت وضع براى هريك از معانى با قيد « وحدت » ملاحظه شده يعنى : واضع آن را براى « چشم » به قيد وحدت و در مقابل « چشمه » با قيد وحدت و به همين ترتيب نسبت بمعانى ديگر وضع نموده پس معناى اين لفظ مجموعى است از معنا با قيد وحدت . پرواضح است اگر از اين لفظ در آن واحد دو معنا اراده شود الزاما هر دو بدون قيد وحدتشان بايد اراده گردند يعنى از هر معنائى جزئى از آن را