شارح گويد :
مقصود اينست كه : گاهى بعد از ادات مذكور بجاى فعل اسم در مىآيد در چنين موردى واجبست يا اسم را متعلّق به فعل مقدّرى قرار داد همچون :
فهلّا بكرا تلاعبها كه تقدير آن :
فعلّا تزوّجت بكرا تلاعبها ( چرا با دختر باكره ازدواج نمىكنى كه با او ملاعبه نمائى ) . مىباشد و همان طورى كه مشاهده مىكنيم « هلّا » برسر اسم يعنى « بكرا » در آمده و آن متعلّق و مفعول است براى فعل مقدّر كه « تزوّجت » باشد .
و نيز مانند آنچه در قول اعرابى آمده :
الا رجلا جزاه اللّه خيرا * يدلّ على محصّله تبيت
يعنى : آيا نشان نمىدهيد به من مردى را كه خداوند متعال به خوبى جزايش را بدهد چه آنكه او مرا برزن نرماندام و خوشگذرانى كه شب را به روز آورده در حالى كه شانه مىكند ريش من و جاروب مىزند خانهام را دلالت مىكند .
شاهد در تقدير گرفتن « تروننى » است بين « الا » و « رجلا » چنانچه خليل نحوى چنين گفته است .
و يا اسم را متعلّق فعل ظاهرى كه متأخّر آمده قرار داد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
و لولا اذ سمعتموه قلتم .
( چرا به محض شنيدن اين سخنان به منافقان نگفتيد . . . ) .
شاهد در « قلتم » است كه فعل ظاهر و مؤخّر بوده و « اذ » كه « لولا » برسرش درآمده متعلّق به آن مىباشد .
قوله : فلا يقع بعدهما غيره : يعنى غير مبتداء .
قوله : حذف خبره : يعنى خبر مبتداء .
قوله : كما تقدّم : يعنى در مبحث مبتداء و خبر .
قوله : لولا انتم لكنّا مؤمنين : آيه ( 31 ) از سورهء سباء .
در اين آيه شريفه « لولا » امتناع مؤمن بودن را به وجود مخاطبين مرتبط نموده است .
قوله : و هى مثل ما تقدّم : ضمير « هى » به « الا » راجع است .
قوله : لولا نزل علينا الخ : آيه ( 21 ) از سورهء فرقان .