شارح گويد :
طبق گفته مصنّف بعد از ايندو حرف حتما مبتداء درآمده و غير آن واقع نمىشود و بايد توجّه داشت كه حذف خبر اين مبتداء واجب و لازمست چنانچه شرح آن قبلا در مبحث مبتداء و خبر گذشت .
ناگفته نماند آنچه بيان شد در وقتى است كه اين ادات امتناع از حصول شيئى را به وجود شيئ ديگر مرتبط سازند مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده :
لو لا انتم لكنّا مؤمنين ( اگر شما نبوديد هرآينه ما مؤمن بوديم ) .
در اين آيه شريفه « لو لا » برسر مبتداء يعنى « انتم » در آمده و خبر اين مبتداء كه « موجود » است حذف شده .
مصنّف گويد :
و معناى تحضيض را بايندو اختصاص بده و هلّا و الّا و الا نيز مانند ايندو داراى معناى تحضيض هستند و جملگى را پهلوى فعل در بياور .
شارح گويد :
تحضيض عبارتست از طلب كردن چيزى به ازعاج ( شدّت و خشونت ) .
و بهر صورت « هلّا » در افاده تحضيض مانند « لو لا » و « لو ما » است و همچنين « الّا » بتشديد لام و امّا « الّا » بتخفيف لام طبق گفته مصنّف در شرح كافيه براى عرض مىباشد ولى در عين حال مانند چهار كلمه گذشته ( لولا ، لوما ، هلّا ، الّا ) بوده و در حكم با آنها يكسان است چنانچه مصنّف در كلامش به اين نكته اشاره كرده و گفته است :
و جملگى را پهلوى فعل در بياور .
و مقصود اينست كه لازم و واجبست هرپنج لفظ مذكور برسر فعل درآيند مانند :
لولا انزل علينا الملائكة ( چرا فرشتگان برما فرود نيامدند ) .
در اين آيه شريفه چنانچه ملاحظه مىكنيم « لولا » برسر فعل داخل شده است .
و نظير :
لو ما تأتينا بالملائكة ( چرا فرشتگان برما نازل نمىشوند ) .
در اين آيهء شريفه نيز « لوما » برسر فعل داخل شده است .
مصنّف گويد :
و گاهى پهلوى اين الفاظ اسمى كه به فعل مقدّر يا فعل ظاهر مؤخّر معلّق شده در مىآيد :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1726
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٢٦