ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
« لو » در اختصاص داشتن به فعل همچون « ان » مىباشد ولى « لو » گاهى مقرون با « انّ » مىگردد .
شارح گويد :
مانند : لو انّ زيدا قائم ( اگر همانا زيد قائم باشد ) .
بايد توجّه داشت كه از نظر سيبويه « انّ » محلّا مرفوع است تا مبتداء باشد و به عقيده زمخشرى فاعل است براى « ثبت » مقدّر و نيز به عقيده زمخشرى واجب است كه خبر فعل باشد .
ولى مصنّف اين نظريّه را ردّ كرده و گفته است در آيه شريفه ذيل خبر اسم مىباشد :
و لو انّ ما فى الارض من شجرة اقلام .
( و اگر هردرخت روى زمين قلم شود ) .
شاهد در « اقلام » است كه خبر براى « ان » بوده و اسم مىباشد .
و نيز مانند قول شاعر يعنى لبيد بن ربيعه :
لو انّ حيّا مدرك الفلاح * ادركه ملاعب الرّماح
يعنى : اگر بدرستى كه مرد زنده دريابنده بود نجات از كشته شدن را در آن جنگ در مىيافت او را عامر بن مالك ملقّب بملاحب الرّماح و او را به يك طعن نيزه مىكشت .
شاهد در « مدرك الفلاح » است كه خبر « انّ » بوده و اسم مىباشد .
و غير ايندو از شواهد و امثله ديگر .
مصنّف گويد :
و اگر فعل مضارع پهلوى « لو » قرار بگيرد به ماضى تبديل مىشود مانند : لو يفى كفى .
شارح گويد :
مقصود اينست كه فعلى كه لفظا مضارع است اگر پهلوى « لو » قرار بگيرد معنا به ماضى مبدّل مىشود مانند :
لو يفى كفى ( اگر وفا مىكرد كفايت مىنمود ) .
شاهد در « يفى » است كه لفظا مضارع بوده ولى چون بعد از « لو » قرار گرفته معنا