عمل : معطوف به « معنى » .
اتبع : فعل ، امر ، حاضر .
باء : حرف جارّ .
غير : مجرور بباء ، مضاف .
استثناء : مضاف اليه .
ترجمه
صفت دو معمولى كه عامل آنها از نظر معنا و عمل با هم متّحد هستند را بدون استثناء تابع قرار بده و آن را از صفت بودن قطع مكن .
متن : « 516 »
و إن نعوت كثرت و قد تلت * مفتقرا لذكرهنّ أتبعت
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
ان : شرطيّه و فعل شرط محذوف است و قرينه برآن « كثرت » مىباشد .
نعوت : فاعل است براى « كثرت » محذوف .
كثرت : فعل و فاعل ، ماضى ، مفرد ، مؤنّث ، غائب .
واو : حاليّه .
قد : به معناى تحقيق .
تلت : فعل ماضى ، مفرد ، مؤنّث ، غائب و ضمير فاعلى در آن مستتر و به « نعوت » راجع است .
مفتقرا : به صيغه اسم فاعل ، حال است از مفعول « تلت » كه حذف شده .
لام : لام تقويت .
ذكر : مجرور به لام ، متعلّق به « مفتقرا » ، مضاف .
هنّ : مضاف اليه .
اتبعت : فعل ماضى ، مفرد ، مؤنّث ، غائب ، مجهول ، جواب شرط محلّا مجزوم مىباشد .
ترجمه
و اگر صفت و نعتها متعدّد و متكثّر بودند و بدنبال اسمى درآمده كه آن اسم به