مصدر فعل منظور را در نظر گرفته سپس آن را به حالت منصوب بعد از « اشدّ » قرار مىدهند يا اسم فاعل و مفعول آن را به صورت منصوب بعد از مصدر « كان » كه مجرور به باء واقع شده قرار مىدهند مثلا مىگوئيم :
ما اشدّ دحرجة ( چقدر آن شيئ غلطان است ) .
ما اشدّ حمرة ( چقدر سرخ است ) .
اشدد بكونه مستقبلا ( چقدر روى آورنده است ) .
و نيز اگر فعل منظور منفى يا مجهول باشد قاعده در ساختن افعل تعجّب همين است منتهى مصدر ايندو فعل كه بعد از « اشدّ » يا « اكثر » و امثال ايندو واقع مىشود مصدر مؤوّل يعنى فعل مضارع با ان ناصبه مىباشد چنانچه مىگوئيم :
ما اكثر ان لا تقوم ( چه بسيار كه تو قيام نمىكنى ) .
اعظم بما نصر ( چقدر عظيم و بسيار است نصرت شدن تو ) .
ابن ناظم براى فعلى كه قابل كم و زياد نيست و بخواهيم از آن افعل تعجّب بنا كنيم چنين مثال زده :
ما افجع موته ( چقدر فجيع است مرگ و مردن او ) .
يا :
افجع بموته :
ابن هشام گفته است : اين گونه افعال ( افعالى كه قابل كم و زياد نيستند ) ابدا مورد تعجّب واقع نمىشوند يعنى از آنها صيغه تعجّب به هيچ وجهى ساخته نمىشود .
قوله : ذى احرف ثلاث : مقصود ثلاثى مجرّد مىباشد .
قوله : يضاهى : يعنى شباهت داشته باشد .
متن : « 481 »
و مصدر العادم بعد ينتصب * و بعد افعل جرّه بالباء يجب
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
مصدر : مضاف ، مبتداء .
العادم : مضاف اليه .
بعد : ظرف دائم الاضافه و مضاف اليهش چون محذوف است مبنى برضمّ