يا موجود بوده و يا معدوم مىباشند .
4 - تامّ باشد .
بخلاف كان و كاد كه از افعال ناقصه مىباشند .
5 - منفى نباشد .
بخلاف : ما عجت بالدّواء ( از دواء نفعى نبردم ) و ما ضربت زيدا ( زيد را نزدم ) .
6 - وصف ( اسم فاعل ) آن بروزن افعل نبوده و شباهت به اشهل نداشته باشد .
بخلاف فعلى كه وصفش براين وزن مىآيد مانند : سود ( سياه شد ) عور ( يك چشمش نابينا شد ) .
7 - مجهول نباشد .
به خلاف فعلى كه مجهول است مانند ضرب ( زده شد ) ، شتم ( مورد ناسزا قرار گرفت ) .
ولى بايد توجّه داشت از افعال مجهول كه گفتيم صيغه تعجّب را نميتوان از آنها ساخت برخى افعال مستثنا هستند و آنها عبارتند از افعالى كه هميشه به صيغه مجهول استعمال مىشوند مانند : عنيت بحاجتك ( مورد رنج قرار گرفتم بواسطه حاجت تو ) لذا در صيغه تعجّب آن مىگوئيم : ما اعناه ( چقدر در رنج قرار گرفت ) .
طرز ساختن صيغه تعجّب از افعالى كه فاقد شرائط هستند
مصنّف گويد :
اشدد يا اشدّ يا شبه ايندو بجاى آنچيزى كه پارهاى از شروط را فاقد است قرار مىگيرد .
شارح گويد :
منظور اينست كه افعالى كه فاقد برخى از شروط مذكور هستند اگر بخواهيم از آنها صيغه تعجّب بنا كنيم طريق آن اينست كه از : اشدد يا اشدّ يا شبه ايندو مانند اكثَر و اكثِر بايد استفاده نمود .
توضيح و شرح
اگر بخواهيم از افعالى كه همه شرائط را دارا نيستند مثلا بيش از سه حرفى بوده يا وصفشان بروزن افعل آمده و يا ناقص مىباشند صيغه تعجّب بنا كنيم قاعده اينست كه