صنفى هستند . كه رنگارنگ و مختلف مىباشند ) .
شاهد در « مختلف » است كه اسم فاعل بوده و موصوفش كه « صنف » است حذف شده لذا در « الوانه » بعنوان فاعليّت عمل كرده است .
قوله : ما صيغ من مصدر : كلمه « صيغ » ماضى مجهول بوده يعنى ساخته مىشود .
قوله : موازنا للمضارع : مقصود از « وزن » در اينجا وزن عروضى است نه وزن صرفى وزن عروضى آنست كه دو كلمه چنان با هم مطابق باشند كه در مقابل حركات يكى ، ديگرى نيز حركت و در قبال سكناتش سكون داشته باشد مانند :
يضرب و ضارب .
ياء از « يضرب » متحرّك بوده ، ضاد از « ضارب » نيز متحرّك است .
ضاد از « يضرب » ساكن بوده ، الف از « ضارب » نيز ساكن مىباشد .
راء از « يضرب » متحرّك است ، از « ضارب » نيز حركت دارد .
لازم بتذكّر است كه واجب نيست در نوع حركت نيز با هم متّفق باشند ، لذا « ينصر » و « ناصر » هم وزن هستند اگرچه حرف سوّم « ينصر » ضمّه و حرف سوّم « ناصر » كسره دارد .
قوله : ليدلّ على فاعله : ضمير در « فاعله » به مصدر باز مىگردد .
قوله : غير صالح للاضافة اليه : ضمير در « اليه » به فاعل راجع است يعنى اسم فاعل به فاعل اضافه نميشود .
قوله : جاريا على صيغته الاصليّة : همچون غالب اسماء فاعل نظير : ضارب ، ناصر ، مانع و امثال آن .
قوله : و معدولا عنها : مانند صيغه مبالغه كه برصيغه اصلى اسم فاعل نمىآيد .
قوله : لانّه حينئذ : ضمير در « لانّه » به اسم فاعل راجع بوده و كلمه « حينئذ » يعنى حين كان عن مضيّه بمعزل .
قوله : فان لم يكن : يعنى فان لم يكن عن مضيّه بمعزل .
قوله : و من الناس و الدّواب الخ : آيه ( 28 ) از سورهء فاطر .
متن : « 431 »
و إن يكن صلة أل ففى المضى * و غيره إعماله قد ارتضى