تقدير آن : امهلته مدّة نحر جزورين مىباشد ، سپس كلمه « مدّت » حذف و « نحر » بجايش قرار گرفت .
پس از آن شارح گويد :
و گاهى مصدر را ظرف و مفعول فيه قرار مىدهند بدون اينكه ظرف را در تقدير بگيرند و از همين قبيل است مثال :
ذكاة الجنين ذكاة امّه ( تذكيه حمل و جنين در تذكيه مادرش مىباشد ) .
در اينمثال « ذكاة » دوّمى مصدر بوده و منصوب است تا مفعول فيه باشد بدون اينكه ظرفى در تقدير گرفته و بگوئيم حذف شده و مصدر بجايش قرار گرفته است .
و بسا اسم عين و ذات مضاف اليه زمان بوده و پس از حذف زمان بجاى آن قرار مىگيرد مانند :
لا اكلّمك هبيرة بن قيس .
( با تو سخن نمىگويم در مدتى كه هبيرة بن قيس غائب است ) .
كه در اينمثال تقدير : لا اكلّمك مدّة غيبة هبيرة بن قيس مىباشد .
قوله : او شبهها : يعنى شبه ظرفيّت .
قوله : كان مضافا اليه الظّرف : ضمير در « كان » به مصدر راجع است .
قوله : فحذف و اقيم هو مقامه : ضمير نائب فاعلى در « حذف » و ضمير مجرورى در « مقامه » به ظرف راجع بوده و ضمير « هو » به مصدر برمىگردد .
قوله : و ذاك فى ظرف الزّمان يكثر : مشار اليه « ذاك » قيام مصدر بجاى ظرف مىباشد .
قوله : نحر جزورين : نحر تذكيه و ذبح شتر را گويند و « جزورين » تثنيه « جزور » به معناى « شتر » مىباشد .
قوله : دون تقديره : يعنى تقدير ظرف .
قوله : و منه : يعنى و من قبيل جعل المصدر ظرفا دون تقدير الظرف .
قوله : ذكاة الجنين الخ : يعنى حيوان تا ما دامى كه در شكم مادر است و در
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 940
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٤٠