ذكاة امّه » و قد يقام اسم عين مضاف اليه الزّمان مقامه نحو « لا اكلّمك هبيرة بن قيس » اى مدّة غيبته .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
و غير متصرّف آنست كه ملازم با ظرفيّت يا شبه آن باشد .
شارح گويد :
و غير متصرّف آنست كه ملازم با ظرفيّت يا شبه آن باشد .
شارح گويد :
ظروف غير متصرّف ، كلماتى هستند كه ملازم با ظرفيت بوده باينمعنا كه هميشه يا در ظرف و مفعول فيه استعمال مىشوند مانند : قط و عوض .
يا در شبه آن همچون مجرور به حرف جرّ نظير : عند و لدى .
سپس مصنّف گويد :
و گاهى مصدر از مكان نيابت مىكند و اين نيابت در ظرف زمان بسيار مىبادش .
شارح گويد :
مقصود اينستكه گاهى از ظرف مكان مصدر نيابت مىكند به اين نحو كه مصدر مضاف اليه مكان بوده سپس ظرف حذف و مصدر بجايش قرار مىگيرد مانند :
جلست قرب زيد ( نشستم در مكانى كه نزديك زيد بود ) .
تقدير آن جلست مكان قرب زيد بوده سپس مكان حذف و « قرب » كه مصدر است بجاى آن قرار گرفت .
بايد توجّه داشت همانطوريكه مصنّف گفته است نيابت مصدر از ظرف ، در ظرف زمان بسيار و فراوان مىباشد مانند :
انتظرته صلاة العصر ( انتظار زمان نماز عصر را كشيدم ) .
تقدير آن : انتظرته زمان صلاة العصر بوده ، سپس زمان حذف و « صلاة » بجاى آن قرار گرفت و نيز نظير :
امهلته نحر جزورين ( به او بمدّت نحر كردن دو شتر مهلت دادم ) .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 939
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٣٩