اسم زمان خبر از مبتدائى كه ذات باشد واقع نمىشود .
شارح گويد :
بنابراين گفته نمىشود : زيد يوم الجمعة ( زيد روز جمع مىباشد ) .
مؤلّف گويد :
مقصود از « اسم زمان » ظرف زمان است اعمّ از آنكه لفظ « فى » در تقدير بوده يا آن را در عبارت ذكر نمايند بنابراين نه مثال « زيد يوم الجمعة » كه شارح ذكر كرده صحيح بوده و نه « زيد فى يوم الجمعة » .
و وجه آن اينستكه :
اسم زمان دلالت برتجدّد و انتقال مسمّى دارد در حالى كه اسم ذات مدلولش امر ثابت و غير متجدّد مىباشد و چگونه مىتوان زمان را برآن حمل نموده و بعنوان خبر ذكر كرد .
توضيح
خبر عبارتست از يكى از دو ركن كلام كه برركن ديگر يعنى مبتداء حمل مىشود و در محلّش ثابت است كه حمل خبر برمبتداء يا به صورت حمل اوّلى بوده يا بنحو حمل شايع مىباشد .
مقصود از حمل اوّلى آنست كه : خبر از حيث مفهوم و مصداق همان مبتداء باشد و بعبارت ديگر مبتداء و خبر از قبيل مترادفين فرض شوند مانند : الانسان حيوان النّاطق يا الانسان بشر .
و مراد از حمل شايع آنست كه : خبر تنها از نظر مصداق عين مبتداء بوده ولى مفهوما باهم متغاير باشند .
و بعبارت ديگر مبتداء خاصّ و خبر اعمّ از آن باشد مانند : زيد انسان يا الحسن عالم .
چه آنكه « زيد » در مثال اوّل مصداقى از « انسان » بوده و « الحسن » فردى از « عالم » مىباشد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 420
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٢٠