بلفظ : جار و مجرور ، متعلّق است به « تقرّب » ، موصوف .
موجز : اسم مفعول ، نكره ، مشتقّ ، صفت براى « لفظ » .
واو : حرف عاطف ، مهمله ، مبنى .
تبسط : فعل مضارع ، ثلاثى مجرّد از باب نصر ، ينصر ، معلوم ، متعدّى و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار جايزى كه به « الفيّه » راجع است .
البذل : اسم ، معرفه ، مصدر ، مفعول براى « تبسط » .
بوعد : جار و مجرور ، متعلّق است به « تبسط » موصوف .
منجز : اسم مفعول ، نكره ، مشتقّ ، صفت براى « وعد » .
ترجمه :
كتاب الفيّه نزديك مىگرداند مسائل غامض و دور از اذهان را بواسطه عبارتى كوتاه و مىگستراند سفره بخشش و عطاء را بوعدهاى بس سريع الوفاء و بدون فاصله .
[ دنباله شرح خطبه ]
شرح عربى :
تقرّب هذه الالفيّة لافهام الطّالبين الاقصى اى الابعد من غوامض المسائل فيصير واضحا .
بلفظ موجز ، قليل الحروف ، كثير المعنى .
و الباء « للسّببيّة » .
و لا بدع فى كون الايجاز سببا لسرعة الفهم كما فى رايت عبد اللّه و اكرمته دون اكرمت عبد اللّه .
و يجوز ان يكون بمعنى « مع » قاله ابن جماعة .
ترجمه و شرح :
اين كتاب الفيّه به فهمها و اذهان طالبين علم نحو مطالب اقصى يعنى ابعد از مسائل غامضه علم نحو را نزديك نموده و در نتيجه اين مسائل واضح و روشن مىشوند .
و اين تقريب بواسطه الفاظى موجز يعنى كمحروف و پرمعنا صورت مىگيرد .