شارح ( ره ) مىفرماين :
چاه عبارتست از محلّى كه آب آن از زمين جوشيده و در محلّ جوشش ساكن مانده و جارى نشود و عرف و عادت اسم مزبور را به آن اطلاق نمايند .
و مشهور از علماء بلكه مىتوان از آن به آراء قريب باجماع تعبير نمود عقيده دارند كه حكم آن همچون آب قليل بوده يعنى به مجرد ملاقات با نجس و متنجّس منفعل مىشود اگرچه رأى متأخرين بخلاف آن بوده و صحيحه اسماعيل بن بزيع را كه مىفرمايد :
ماء البئر واسع لا ينجّسه شئ لانّ له المادّة ، را مدرك آن قرار دادهاند .
قوله : و هو مجمع ماء نابع من الارض : يعنى چاه عبارت است از محلّى كه آب بواسطه جوشيدن از زمين در آن فراهم آمده باشد و نوعا و بحسب غالب از آن محلّ جريان پيدا نكرده و عرفا از مسمّاى چاه خارج نباشد پس در صدق آن به نحوى كه موضوع براى احكام شرعى قرار گيرد سه شرط لازمست :
1 - آب آن از زمين بايد بجوشد نه آنكه از ريزش باران يا با ريختن آب دستى در آن جمع شده باشد .
2 - از محلّ جارى به نقطه ديگر نشود چه آنكه در اين صورت به آن [ بئر ] نگفته بلكه [ عين ] يعنى چشمه ناميده مىشود .
3 - پس از اجتماع دو شرط ياد شده عرف نيز به آن لفظ [ بئر ] را اطلاق بكند .
بنابراين كلمه [ نابع ] صفت است براى [ ماء ] و ضمير فاعلى در
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 43
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٣