تبصره : كلمه « أم » را در هردو صورت ( چه با همزه تسويه همراه گشته وچه با همزه استفهام بيايد ) متّصله نامند زيرا ما قبل وما بعدش از هم مستغنى نبوده بلكه ارتباط واتصال كامل بينشان وجود دارد وبآن أم معادله نيز گويند زيرا كلمه « أم » معادل همزه است منتهى در قسم اوّل معادل همزه است در افاده تسويه ودر نوع دوّم معادل آن بوده در افاده استفهام .
شرح
قوله : وذلك لانّها امّا ان تتقدم الخ : كلمه « ذلك » يعنى شرح ايندو قسم چنين است كه لانّها امّا . . . وضمير در « لانّها » به أم راجع است .
قوله : ان تتقدّم عليها : ضمير در « عليها » به أم راجع است .
قوله : سواء عليهم استغفرت الخ : آية ( 6 ) از سوره منافقون .
قوله : سواء علينا أجزعنا الخ : آية ( 21 ) از سوره إبراهيم .
قوله : وما ادرى وسوف أخل ادرى الخ :
تجزيه وتركيب
ما : نافيه ، غير عامله ، مبنى .
ادرى : فعل مضارع ، صيغه متكلم وحده ، ثلاثي مجرد ، از باب ضرب ، يضرب ، متعدي معلوم ، ضمير « انا » در آن مستتر بوده وفاعلش مىباشد .
واو : حاليه .
سوف : حرف تنفيس ، غير عامل ، مبنى .
اخال : فعل مضارع ، صيغه متكلم وحده ، متعدي .
ادرى : فعل مضارع ، متكلم وحده ، متعدي ، مفعول است براي « اخال » .
أ : از ادات استفهام .
قوم : خبر مقدم .
آل حصن : مضاف ومضافاليه ، مبتدأ مؤخّر ، مفعول براي « ادرى » .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٨٢