ترجمه :
( أم )
كلمه « أم » بر چهار قسم است :
قسم اوّل
قسم أم متّصله است وآن منحصر در دو نوع مىباشد زيرا يا همزه تسويه بر آن مقدّم شده همچون فرموده حقتعالى :
سواء عليهم استغفرت لهم أم لم تستغفر لهم ( مساوى است بر ايشان طلب آمرزش نمائى يا ننمائى )
ونيز نظير فرموده ديگر بارىتعالى :
سواء علينا اجزعنا أم صبرنا ( مساوى است بر ما بىتابى نمودن يا صبر كردن ) در ايندو آية چنانچه مشاهده مىشود قبل از « أم » همزه تسويه داخل شده است .
البتة بايد توجه داشت بيت ذيل كه سروده « زهير » است از اين قسم نمىباشد :
وى گفته :
وما ادرى وسوف اخال ادرى * أقوم آل حصن أم نساء
يعنى : ونميدانم ولى عنقريب است كه بدانم آيا آل حصن مردانند ويا زنان مىباشند .
كلمه « أم » در اين بيت از قسم أم متصلهاى كه قبل از آن همزه تسويه درآمده نيست وجهتش را انشاء اللّه بزودى در أبحاث آتيه خواهيم گفت .
ويا همزه مذكور پيش از آن داخل نگرديده بلكه همزهاى درآمده است كه با آن وأم طلب تعيين مىشود مانند :
أزيد في الدار أم عمرو ( آيا زيد در خانه است يا عمرو ) .
در اينمثال سائل مىداند كه در خانه قطعا شخصي مىباشد منتهى مردّد است بين زيد وعمرو لذا بواسطة همزه وأم از تعيين ايندو واينكه كداميك از آنها در خانه هستند سؤال گرديده است .