است كه از تونل زيرگذر مناخه خارج مىشود . از مسجدالنبى صلى الله عليه و آله تا آنجا ، 700 متر فاصله است . قبل از اسلام ، اين محل به « ثنيّةالركاب » شهرت داشته « 1 » و پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام عزيمت براى غزوهء تبوك در آنجا اردو زده و به ساماندهى سپاه پرداختند . « ثنيّة الوداع » مكان وداع و خروج لشكريان و خارجشوندگان از مدينه بوده است .
هنگام غزوهء خيبر ، زنان پيامبر صلى الله عليه و آله در اين ثنيه با ايشان وداع كردند . مسجدى نيز به نام ثنيةالوداع در اين مكان ساختند كه در سال 1406 ق . در توسعهء خيابان تخريب شد .
2 . العَثْعَث
اين ثنيه بر كوهى به نام « عثعث » ميان كوه « سُليع » و كوه « سلع » در مدينه قرار داشته و به سُليع نزديكتر بوده است . « 2 »
3 . ثنيّة الشريد
ثنية الشريد در شرق كوه عير و آخرين نقطه و خط هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله بوده است .
گفتنى است ، از اين ثنيهها هيچ آثار و نشانى وجود ندارد .
د - حصار و دروازههاى مدينه
در دوران گذشته ، براى حفاظت از هجوم دشمنان و تأمين امنيت ، ديوارهايى پيرامون شهرها مىساختند و بيشتر در پشت اين ديوارها خندقى مىكندند تا دشمن نتواند به راحتى وارد شهر شود . پيرامون مدينه يا يثرب نيز ديوارى مرتفع ساخته و در طول تاريخ از سوى حكمرانان و امراى شهر بازسازى و مرمت شده است . سلطان محمود عثمانى ، در سال 1162 ق . اين ديوار را تعمير و ارتفاع آن را به 25 متر رسانيد ؛ براى آن ، چهل برج ساخت كه بر شهر مشرف بود . در سال 1305 ق . سلطان عبدالحميد عثمانى از
هامش
( 1 ) . ياسين الخيارى ، همان ، ص 217
( 2 ) . ياقوت حموى آن را همان سليع دانسته است . ( معجم البلدان ، ج 4 ، ص 85 ) .