عقبتر رفت و لذا محلّ اوّلى آن ، داخل مسجد قرار گرفت . « 1 » در توسعهء عبدالمجيد عثمانى ( 1265 ق . ) براى سهولت ورود و خروج زائران يا براى امكان اقامهء نماز در بيرون مسجد ، بسته شد و درِ ديگرى به موازات آن ، حدود سه تا چهار متر پايينتر ، به طرف شمال ، در همان ديوار باز شد كه امروزه اين در پابرجا و به « باب جبرئيل » مشهور است .
در مكان پيشين اين در ، كه در دورهء عثمانى تغيير يافت ، پنجرهاى گذاشته و بالاى آن به خط زيبايى اين آيه را نوشتند :
إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً . « 2 »
اين كار به اين دليل انجام شد كه مكان اصلىِ باب جبرئيل عليه السلام در دورهء عثمان مشخص باشد . از آنجا كه اكنون ديوارى ميان دو درِ كنونىِ بقيع و جبرئيل روبهروى آن پنجره كشيده و اتاقكى بزرگ براى قرار دادن ابزار و ادوات نظافت مسجد و خادمان ساختهاند ، آن پنجره در ديد قرار ندارد .
البته نشانهء ديگرى نيز براى مكان پيشين آن در دورهء عثمان وجود دارد و آن اين است كه بالاى آيهء ياد شده ، دايرهاى مكتوب به نام « عزرائيل عليه السلام » به خط زيبا و در زمينهء سبز ديده مىشود و اين دقيقاً نشانهء مكان باب جبرئيل عليه السلام در دورهء عثمان است .
پنجرههاى ديگرى كه گفته شد ، از شمال اين پنجره ، نام « اسرافيل عليه السلام » و در جنوب نام « ميكائيل عليه السلام » بالاى آن ديده مىشود . نام « عزرائيل عليه السلام » كه نشانهء مكان اصلى باب جبرئيل در دورهء عثمان مىباشد ، ميان اين دو پنجره قرار گرفته است ، كه البته از بيرون ديوار ياد شده ديده نمىشود .
2 / 13 - دوران عمر بن خطاب
عمر بن خطاب در سمت شرق و غرب ، دو در به درهاى مسجدالنبى صلى الله عليه و آله افزود .
هامش
( 1 ) . سمهودى ، همان ، ج 1 ، ص 689
( 2 ) . احزاب : 56