1 / 13 - عصر پيامبر صلى الله عليه و آله
1 . « باب جبرئيل عليه السلام » در ميانهء ديوار شرقى .
2 . « باب الرَّحمه » در شمال ديوار غربى .
3 . « باب عاتكه » در ميان ديوار جنوبى . « 1 »
باب جبرئيل عليه السلام :
اين در ، از مهمترين درهاى مسجد النّبى صلى الله عليه و آله است كه به نامهاى « باب الجنائز » ، « باب الجبر » و « باب عثمان » نيز معروف بوده است . وجه نامگذارى آن به « جبرئيل » چنين است كه آن مأمور امين و آورندهء وحى ، در پايان غزوهء خندق ، در اين مكان به محضر پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و به آن حضرت گفت : آيا سلاح خود را افكندهايد ؟ پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : بلى . وى گفت : خداوند مىفرمايد : ما هرگز تو را به افكندن سلاح امر نكردهايم ، بايد به سوى بنىقريظه حركت كنى ؛ آنگاه افزود : من به سوى آنان رفته و در خانههايشان زلزله مىافكنم . پس رسول اللَّه صلى الله عليه و آله به بلال فرمان داد كه اذان سر دهد و آنگاه خطاب به مسلمانان فرمودند : « هر كس كه از ما اطاعت مىكند ، نبايد نماز عصر را جز در سرزمين بنىقريظه بخواند » . صحابه بىدرنگ مسلح و بسيج شده و همراه پيامبر صلى الله عليه و آله حركت كردند .
اين باب را به اين سبب « باب الجنائز » گفتهاند كه مكان نماز بر مردگان ( مكان جنائز ) در مجاورت آن قرار دارد و همچنين پس از اقامهء نماز بر ميت ، تشييع كنندگان مجبور بودند وى را از اين باب به سوى « قبرستان بقيع » ببرند و لذا آن را « باب الجبر » هم ناميدهاند . اين در به « باب عثمان » نيز معروف بود ؛ زيرا رو به روى خانهء عثمان بن عفّان قرار داشت . باب جبرئيل عليه السلام اكنون در جاى پيشين و اصلى خود نيست ، بلكه در توسعهء نخستين مسجد ، پس از غزوهء خيبر ، حدود چهار متر پايينتر ، به سمت شمال منتقل شد كه موقعيت آن اكنون منتهىاليه ديوار شرقى خانهء فاطمه عليها السلام و حجره و ضريح پيامبر صلى الله عليه و آله است . « 2 » در توسعهء عثمانبن عفان از اين مكان نيز حدود سه متر همراه با ديوار شرقى
هامش
( 1 ) . پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام تغييير قبله به سوى مسجد الحرام ، باب عاتكه را مسدود و باب ديگرى كه ظاهراً در شمال مسجد قرار داشت به جاى آن گشود .
( 2 ) . ر . ك . به : نقشه توسعه مسجدالنبى صلى الله عليه و آله در صفحات بعد .