ترسا ، وظيفه خور دارى ! بلى ، عبد مكلّف است و ربقهء تكليف در رقبه دارد ، گبر و ترسا ، برون شدند از منفق عليه بودن ، براى عبد مكلّف باقى ماند ، هر مؤمنى و بايد به قدر امكان متخلّق بود . پس ، بايد عادل و غير عادل ، منفق عليه او باشند ، چنان كه « صغير » و « كبير » مؤمنين ، منفق عليه مزكّين هستند ، به اتّفاق جميع فقهاء - رضوان اللّه عليهم -
مسألة در زكات فطره است :
[ فطره ] از « فطرت » ، به معنى « خلقت » است ، اعنى :
زكات الابدان ، يا از « فطرت » ، به معنى « دين و اسلام » است ، اعنى : زكات الدّين و الاسلام . و اينجا چند سؤال است كه : چه بدهد ؟ و كه « 1 » بدهد ؟ ، و از جانب كه بدهد ؟ و به كه بدهد ؟ و چند بدهد ؟ و كى بدهد ؟ و به عبارت « نبراس » كه عربى منظوم است :
ممّ هى ؟ فيمن هى ؟ عمّن هى ؟ * و كم هى ؟ ، متى هى ؟ لمن هى ؟
پس ، جنسش ، غلّات اربع ، يا از قوت غالب [ است ] ، و امّا اينكه كه بدهد ؟ اعنى ؛ بر كه واجب است ؟ بر « حرّ » ، نه « عبد » ، و بر بالغ عاقل ، نه صبىّ و مجنون ، و بر مالك قوت سال خود و عيالش ، نه فقير .
و امّا اينكه : از جانب كه بدهد ؟ از خود و عيال خود ، ولدش و زوجهء غير ناشزه و صغيرهاش ، و مملوكش ، چه عبد محض و چه عبدى كه چنگ به حريّت زده ، چون « مدبر » و « مكاتب » و « امّ ولد » ، حتّى مهمان . و امّا به كه بدهد ؟ [ به ] همان مستحقّين زكات ماليّه . و امّا چند بدهد ؟ قدر يك صاع كه يك « من » تبريز باشد ، تخمينا .
و امّا آنكه كى وقت تعلّق وجوب و كى وقت دفع است به مستحق ؟ وقت وجوب در اهلال شوّال مستجمع شرايط بودن . پس ، اگر بعد از اهلال بلوغ و عقل و آزادى و استغنا ، پيدا شود ، واجب نخواهد بود ، و اگر مجدّد شود اين اسباب در ميانهء اهلال و زوال يوم عيد ، مستحبّ خواهد بود ، و وقت اعطاء تا « صلاة عيد » است و در خبرى وارد است كه :
هامش
( 1 ) - يعنى : چه كسى ؟