مسألة : نماز ، اقسام دارد : « واجب » و « مندوب » .
امّا واجب ، شش قسم است : « يوميّه » و « جمعه » و نماز « عيدين » ، و نماز « آيات » ، و نماز « طواف » ، و نماز ملتزم به « نذر » و « عهد » و « يمين » . و امّا مندوب حصر ندارد .
سرّ : نماز ، افضل قربات و اكمل طاعات ، و عمود دين است : « ان قبلت ، قبل ما سواها و ان ردّت ردّ ما سواها » . « 1 » و از حضرت صادق عليه السّلاممروى است كه : « ما اعلم شيئا بعد المعرفة افضل من هذه الصّلاة ، الا ترى الى العبد الصّالح عيسى بن مريم عليه السّلام قال :
« وَ أَوْصانِي بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ ما دُمْتُ حَيًّا »
. « 2 »
و عبادت جامعهاى است ، وحدت جمعيّه دارد ، مثل وحدت صمصيهء انسانيّه كه « امّ القرى » و « سواد اعظم » است ، چه مشتمل است بر فنون طاعات ، از قيام و ركوع و سجود و قرائت و ذكر و دعا و عبادت قلبى و قالبى و وجودى و عدمى ، چون نيّت كه عبادت قلبى است ، و چون اهتزازات روحانيّه و اختلاسات قدسيّه كه :
« الصّلاة معراج المؤمن » . و « صلاة » اسمش مشعر به وصل است ، و بايد از روى « شوق » و « نشاط » به نماز ايستاد كه اگر امر نمىكردند ، هر آينه به طوع قلب رغبت داشتى ، چه ذكر دوست و حضور به محضر اوست .
و وجهى ديگر در جامعيّت نماز همهء عبادات را ، آن است كه : عبادت ، دو گونه است ؛ تكوينى كه آن را « تسخيرى » نيز گويند ، و تكليفى كه آن را « اختيارى » نيز گويند . و در تكوينى ، كل شريكاند و به جز امتثال ، [ داراى ] شأنى و شيوه [ اى ]
هامش
( 1 ) - « وسائل لشيعه » ، ج 3 / 87 .
( 2 ) - مريم / 31 .