20 . در يك نگاه كلى ، اعتبار أحاديث تحريفنما در منابع شيعي چقدر است ؟
بررسى دقيق اين اخبار چند نكته را به اثبات مىرساند : 1 . اين اخبار از نظر تعدّد سند جزو اخبار آحاد به شمار مىآيند ( در برابر أحاديث مستفيضه ومتواترة ) . اگر برخى از دانشمندان اماميه اين أحاديث را كثير يا متواتر مىشمرند « 1 » ، با آحاد بودن طرق آنها وناچيز بودن أحاديث تحريف در معناى مورد نزاع منافاتى ندارد ؛ چون خود آنان تصريح دارند كه اين كثرت از نوع تواتر معنوي است « 2 » ؛ بدين معنا كه اين روايات گوناگوناند ودر يك معناى جامع ( يعنى تغيير به طور مطلق ) مشتركاند ، اين گونهها شامل تحريف در معناى آية ( نه در لفظ آن ) ، مخالفت در تأليف آيات از نظر تقدم وتأخر ، اختلاف قرائات و . . . مىشود ؛ بنابراين حجم سندهاى أحاديث تحريفنما به معناى مورد بحث ( نقص در ألفاظ قرآن ) در مقايسه با حجم أسناد گونههاى متعدد ، به صورت خبر واحد خواهد بود . 2 . بيشتر اين أحاديث مرسل ومجعول وراويانشان از نظر دانشمندان رجالشناس ، ضعيف ويا مجهول قلمداد شدهاند ؛ « 3 » چه اين كه ، اگر سندهاى اين اخبار با يكديگر مقايسه شوند ، روشن مىشود كه روايات مرسل بخشي از همان روايات مسندند ، نه مستقل از آنها . « 4 »