و :
هُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ وَ أَنْهاراً
[ رعد 3 ] .
پروردگار بزرگ زمين را كشيد ، و ميخهاى بلند كوهها را بر آن افكند ، و قرار داد .
گمان ميرود : دو جملهء « ألقينا - جعل فيها » كه در آيات فوق به ترتيب بمعنى افكندن و قرار دادن كوهها است - ناظر باختلاف تشكيل كوهها باشد ، كه برخى در اثر انفجار و طغيان مواد مذاب اعماق زمين به صورت آتشفشانها سر از گريبان سطح خارجى زمين برون آورده - و اين اجرام از درون زمين بر سطح آن افكنده شدند « و القينا » . « 1 » و بعضى همان سنگهاى آسمانى باشند كه احيانا داراى جرمهاى بسيار بزرگ بوده و بر زمين ما پرتاب شدهاند « و القينا » « 2 » .
و قسمتى هم همان چينخوردگيهاى دورانهاى اوليّهء تكامل زمين ميباشند كه از دو قسم اول با جملهء « القينا » « 3 » و از سوم با « جعلنا » تعبير شده است .
اما چه آثارى از فرو رفتن اين ميخهاى بلند براى زمين نمودار است ؟ .
در گذشته بدليل آيهء
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً وَ الْجِبالَ أَوْتاداً
[ نبأ 7 ] .
دانستيم كه موقعيّت كوهها نسبت به زمين ما مانند ميخهاى گهواره است ، كه جايگاه متحرك سرنشينان خود را از اضطراب و سقوط نگهبانست .
آيات ديگرى هم با چهرههاى ديگر در اين زمينه به چشم مىخورد :
1 -
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا . . .
[ نحل 15 ] .
هامش
( 1 ) - جملهء القاء - افكندن - دربارهء كوهها در آيات 10 لقمان و 15 نحل نيز ياد شده است .
( 2 ) - چنان كه در باب سنگها و شهابهاى آسمانى خواهد آمد .
( 3 ) - با اين تفاوت كه افكندن كوههاى قسم اول از اعماق زمين بر سطح آن و در قسم دوم آن از ما فوق زمين بوده است .