و آيهء عنوان بحث نيز كه :
« وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ مِنْ فَوْقِها »
گواهى روشن بر اثبات دورانهاى فوق است ، زيرا صريحا ميگويد : و قرار داد در أعماق زمين :
« فيها » ميخهائى بلند از روى آن . . . ميخهائى ( چينخوردگيهائى ) كه در آغاز بر سطح زمين پديد شده بود بارادهء الهى در اعماق زمين فرو رفت ، آرى اين ميخهاى بلند از روى زمين در اعماقش كوفته شد .
و مقتضاى اين تعبير اين است كه ميخها قبل از كوفتن كوتاه بود ، و رفتهرفته در اثر ادامهء برودت و انجماد زمين دنباله و قاعدهء كوهها نيز محكم و در نتيجه با دنباله هائى بلند در اعماق زمين ميخكوب شدند .
و در نتيجه : دو دوران نخست از چهار دوران تكامل زمين ويژهء پديد شدن كوهها گرديد « 1 » .
اما دو دوران ديگر ؟
1 - و بارك فيها :
پس از پيدايش كوهها كه زمين و فضاى آن تا اندازهاى قابلملاحظه سرد شده بود ، دوران ظهور بركات بر زمين آغاز گرديد ، كه : دو اتم اكسيژن و هيدروژن پراكنده در فضا درجهء حرارت مناسبى براى پيوند با يكديگر و توليد مولكولهاى آب به خود يافته ، و از طرفى هم با بارانهاى پياپى و پراكندهء آسمانى همدست و همداستان شده ، و اين كرهء عطشان را كه تا آن هنگام در حرارت سرسامآورى در سوز و گداز تشنگى بسر ميبرد به حد كافى سيراب كردند ، تا آنجا كه برحسب برخى از احاديث تمامى سطح زمين را آب فراگرفت كه گوئى نهنگى عظيم در اقيانوسى بيكران شناور است .
هامش
( 1 ) - تفصيل سخن در پيرامون پيدايش كوهها در بحث مخصوص خود خواهد آمد انشاء اللّه .