حدود سال 480 ق وفات نموده و ازمعاصرين سلطان محمّد بن ملكشاه سلجوقى صاحب كرامات است ، ابوبكر شاذان قزوينى متوفّى سال 581 ق ، كاتبى قزوينى متوفّى سال 675 ق و عبدالجليل قزوينى صاحب كتاب نقض و ديگران . « 1 »
شاه عبّاس اول ( جلوس 996 - در گذشت 1038 ق ) در سال 1002 ق دست به كودتاى نظامى در ارتش خويش زد و تمامى رؤسا و صاحب منصبان خود را كه از صوفيه با مشرب فلسفى بودند ، عزل نمود و مدارس فلسفى قزوين را تعطيل كرد و قتل عام بين علاقهمندان فلسفه و فلاسفهء قزوين به راه انداخت و دادگاههاى تفتيش عقائد را تأسيس نمود و در اكثر موارد ، شخصاً فلاسفه را محاكمه و حكم اعدام آنان را صادر مىكرد .
نمونهاى از اين كشتار را كه شاه عباس شخصاً انجام داده ، ملّا عبدالنبى قزوينى ، ( ت 1050 ق ) گزارش نموده است . « 2 »
پس از اين تصفيهء خونين ، اخباريون در زير سايهء شمشير صفويه ، از سال 1003 ق ، صولت و جولتى به پا كرده و رياست تامّهء حوزههاى شهر قزوين را به دست گرفتند . و قدرت آنها حتّى بعد از انتقال پايتخت به اصفهان و حتّى بعد از انقراض صفويه نيز ادامه يافت .
علماى اصولى قزوين ، خطر اخباريان را حسّ مىكردند و از حاكميت جمود فكرى برخاسته از تفكّر اخباريان بر حوزههاى علمى شيعه ، نگران بودند . از اين روى ، مبارزات خود را با اخباريون در قزوين آغاز كردند .
آقاى شهيدى صالحى قزوينى در مقالهء خود ، تحقيق دقيقى را دربارهء ظهور و سقوط اخباريّه در قزوين انجام داده كه براى روشن شدن جريان فكرى حاكم بر اين شهر در دورهء ملّا خليل ، بخشى از مقالهء ايشان عيناً درج مىگردد . ايشان مىنويسد :
پس از تجديد حيات اخباريّه در عصر صفويان كه به واسطهء حملهء بىرحمانه شاه
هامش
( 1 ) . مدرسهء فلسفى قزوين در عصر صفوى ( مقاله ) ، عبدالحسين صالحى شهيدى ، ( چاپ شده در : مجلّهء حوزه ، ش 58 ، ص 169 - 192 ) .
( 2 ) . همان .