نباتات كتابها نوشتهاند ، با وسايل و روشهاى علمى براى كشف و درك آثار حياتى آن كوشيدهاند .
با ميكروسكوپها ياختههاى آن ، با آزمايشها تركيبات آن ، با اعمال شيميايى محتويات آن ، با برق و حرارت خواص آن را سنجيده و در تحقيق آن رنجها بردهاند .
با اين وضع و با تمام كتابهايى كه راجع به اين موضوع نوشتهاند ، چه فهميدهاند ؟ چه حقايقى را براى ما عيان ساختهاند ؟ كدام رمزى از اسرار زندگى نهفتهء نباتات را فاش نمودهاند ؟
هنوز هيچ ؛ زيرا آنچه بشر فهميده و به دست آورده سطحى و ظاهرى است ، از حقيقت گياه ، كيفيت ، علت رشد و نمو آن و بالاخره از جريان مبهمى كه روزانه و هر لحظه در درون آن انجام مىگيرد ، خبرى و نشانى ندادهاند .
مىدانيم كه گياه مىرويد ، سبز مىشود ، رشد مىكند ، شكوفه مىدهد ، ميوه مىسازد ، در حدّ معينى از رشد كه رسيد مىايستد ، ولى چه كسى مىتواند حقيقت اين مسئله و تغيير و تحولات آن را به خوبى درك كرده و بيان كند ، تنها چيزى كه مىتوان گفت اين است كه سراسر دنياى باعظمت گياهان را نور هدايت روشن كرده و اين همه آثار اعجابانگيز وجود گياهان اشعهاى از نور بىنهايت هدايت الهى است .
حيوانات و هدايت
بررسى وضع حيات اسرارآميز حيوانات جوى ، دريايى ، زمينى ، ذره بينى ، ميكروسكوپى و حيوانات عظيم الجثه مانند فيل در خشكى و نهنگ در دريا ، در عهدهء كسى نيست .
اگر تمام انسانها عمر خود را صرف تحقيق در حيات حيوانات كنند به گوشهاى