[ وَدَليلُ الْخَوفِ التَّعْظيمُ للّهِ تَعالى وَالتَّمَسُّكُ بِتَخْليصِ طاعَتِهِ وَأَوامِرِهِ وَالْحَذَرُ مَعَ الْوُقُوفِ عَنْ مَحارِمِهِ ]
دليل و راهنماى انسان به سوى خشيت ، عظمت و بزرگى حقتعالى است و براى يافتن عظمت دوست ، چارهاى جز دقّت در آيات و روايات نيست ، انسان چون به عظمت دوست واقف شود ، از بركت آن به حقارت و ندارى و ذلّت و فقر و كوچكى خود واقف مىگردد و ناگهان ترس و خشيتى دائم سراپايش را گرفته و سبب مىشود با تمام وجود در برابر حضرت او غرق بندگى گردد .
يا اين كه در ترجمهء اين جمله بايد گفت : نشانه و علامت خوف ، بزرگ داشتن خداست و هميشه متذكّر عظمت او بودن است و نيز علامت خشيت خالص بودن عبادت است از غير حق ، چرا كه هرچند طاعت و عبادت به خلوص اقرب باشد ، اشتمال آن عبادت به تعظيم معبود اكثر است و قدر و ارزش عبادت نزد معبود بيشتر ؛ از اين جهت عرفا گفتهاند : عبادت با حقيقت آن است كه محض رضاى او باشد و بس ، نه اين كه ا ميد به بهشت يا ترس از جهنّم آدمى را وادار به عبادت كند ، چنان كه از مولاى عارفان نقل شده :
إِلهى ما عَبَدْتُكَ لِرَجاءِ الْجَنَّةِ أَوْ لِخَوْفِ النّارِ بَلْ وَجَدْتُكَ أَهْلًا لِلْعِبادَةِ فَعَبَدْتُكَ .
خدايا ! به اميد بهشت يا ترس از جهنّم ، تو را بندگى ندارم ، بلكه عبادتم فقط محض خاطر تو است .
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 508
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٥٠٨