دولت و حكومت او هستند ، اگر نفس آلوده به سيّئات باشد ، اعضا و جوارح هم آلوده به سيّئات خواهند شد و اگر آراسته به حسنات باشد ، اعضا و جوارحى كه در زير فرمان او هستند ، آراسته به حسنات خواهند بود .
در حقيقت بايد گفت : نفس ، نسبت به اعضا و جوارح همانند منبع انرژى است و اعضا و جوارح نسبت به نفس همانند كارگر خرج كننده هستند .
اگر نفس ، ظرف درستىها و پاكىها باشد ، اعضا و جوارح با عمل خود ، همان پاكىها و درستىها را در حقيقت خرج مىكنند و اگر نفس ، ظرف ناپاكىها و آلودگىها باشد ، اعضا و جوارح بالاجبار با عمل خود خرج كنندهء همان ناپاكىها و آلودگىها خواهند بود .
بايد گفت : ملاك سعادت و شقاوت انسان و علّت خوشبختى و بدبختى او در دنيا و آخرت ، نفس است .
انسان بايد با كمال جديّت ، به دنبال علمى كه مصالح و مفاسد نفس را شرح داده - كه در واقع همان علم اخلاق است - برود و چون آگاه به علل خوشبختى و بدبختى نفس شد ، با كمال شدّت آن علم را به كار بندد ، يعنى از طريق تمرين و رياضت ، نفس را به حسنات آراسته كرده و از رذايل پاك نمايد و بدون به دست آوردن اين علم و آراسته شدن به اين دانش و منوّر شدن به نور اين معرفت تهذيب نفس امكان ندارد .
اين معرفت است كه تحصيل آن از اهمّ واجبات است و به همين خاطر پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آن را فريضه دانسته است .
اين معرفت و عمل به آن به انسان برترين قيم را مىدهد و از انسان موجودى الهى و ملكوتى مىسازد .
امام اميرالمؤمنين عليه السلام در روايتى فرمودند :
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 480
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٤٨٠