فرمود : قسم به آن كه غير از او خدايى نيست هرگز خير دنيا و آخرت نصيب مؤمنى نمىشود ، مگر به گمان نيك و اميد به فضل خدا و نيكى اخلاقش و خوددارى از غيبت مؤمنان و قسم به خدايى كه غير از او خدايى نيست مؤمنى را بعد از توبه و استغفار عذاب نمىكند ؛ مگر به گمان بدى كه به حق و كوتاهى داشتنش از اميد به رحمت حق و سوء خلق و غيبتش از مؤمنان به خدايى كه غير از او خدايى نيست . گمان عبد به خدا هرگاه گمان نيك باشد خداوند با او برابر گمانش معامله مىكند ؛ زيرا خدا كريم است و نيكىها به دست اوست ، حيا مىكند كه عبد به او حسن ظن بورزد و او با بندهاش بر خلاف ظنّ و اميدش معامله نمايد . گمان نيك به خدا ببريد و به حضرت او رغبت كنيد .
فى الْحَديثِ أَنَّ أَعْرابيّاً قالَ : يا رَسُولَ اللّهِ مَنْ يَلى حِسابَ الْخَلْقِ ؟ فَقالَ : اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالَى قالَ : هُوَ بِنَفْسِهِ ؟ قَالَ : نَعَمْ فَتَبَسَّمَ الأَعْرابِىُّ فَقال رَسُولُ اللّهُ صلى الله عليه و آله :
مِمَّ ضَحِكْتَ يا أَعْرابِىُّ ؟ فَقالَ : إِنَّ الْكَريمَ إِذا قَدَرَ عَفا ، وَإِذا حاسَبَ سامَحَ فَقالَ النَبِىُّ صلى الله عليه و آله صَدَقَ الأَعْرابِىُّ أَلا لا كَريمَ أَكْرَمُ مِنَ اللّهِ تَعالى هُوَ أَكْرَمُ الأَكْرَمينَ ثُمَّ قالَ : فَقَّهَ الأَعْرابِىُّ « 1 » .
عربى به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت : فردا حساب مردم با كيست ؟ فرمود : با خداى تبارك و تعالى ، عرضه داشت : با خود اوست ؟ فرمود : آرى ، عرب خنديد ، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : براى چه خنديدى ؟ عرض كرد : كريم به هنگام قدرت ، گذشت مىكند و زمان حساب سهلانگارى مىنمايد . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود :
اعرابى راست گفت ، بدانيد كريمى كريمتر از خدا نيست و اوست بخشندهترين بخشندگان ، سپس فرمود : اعرابى به نهايت فهم رسيد .
هامش
( 1 ) - محجّة البيضاء : 7 / 262 .