3 - انس : برخى از حكما و دانشمندان علم اخلاق بر اين باورند كه بنيان هويّت انسان از مادهء انس و حبّ قلبى است و خو گرفتن و همدلى و عشق ورزى به دور از وحشت از ويژگىهاى برجستهء انسان است . و در اصطلاح انديشمندان ، انسانيّت آدمى به مكارم اخلاقى مانند تربيت و ادب و عاطفه و سجاياى نيكوى اوست .
از افلاطون نقل شده كه گفته است :
« آدميزاد را نشايد انسان خواند جز اين كه وى در علم و ادب انسان باشد . » « 1 »
انسانيت در كلام امام على عليه السلام
امام على عليه السلام در نامهء خويش به مالك اشتر ، اصالت حقيقى انسان را چنين ترسيم مىفرمايد :
وَ اشْعِرْ قَلْبَكَ الرَّحْمَةَ لِلرَّعِيَّهِ وَ الْمَحَبَّةَ لَهُمْ وَ اللُّطْفَ بِهِمْ وَ لاتَكُونَنَّ عَلَيْهِمْ سَبُعاً ضارِياً تَغْتَنِمُ اكْلَهُمْ ، فَإِنَّهُمْ صِنْفانِ : إِمَّا أَخٌ لَكَ فِى الدِّينِ وَ امّا نَظيرٌ لَكَ فِى الْخَلْقِ . « 2 »
مهربانى و محبّت و لطف به رعيّت را شعار قلب خود قرار ده ، بر رعيّت همچون حيوان درنده مباش كه خوردن آنان را غنيمت دانى ، كه رعيّت بر دو گروهند : يا برادر دينى تواند ، يا انسانهايى مانند تو .
حضرت در سفارش ديگرى به محمد حنفيه چهرهء انسانى را به گونهء روشنترى بيان مىفرمايد :
بدان كه انسانيّت مرد مسلمان به دو وجه است :
الف - انسانيّت در عرصهء خانه و وطن خود كه عبارت است از تلاوت قرآن و
هامش
( 1 ) - ربيع الأبرار : 3 / 217 .
( 2 ) - نهج البلاغه : نامهء 53 .