معناى اين سوره را از مرد يخ فروشى دريافتم كه فرياد مىزد و مىگفت : به كسى كه سرمايهاش ذوب مىشود رحم كنيد ، به كسى كه سرمايهاش ذوب مىشود مهربانى كنيد . به نفس خود گفتم : اين معناى إِنَّ الإِنسان لَفى خُسر است كه عصر و زمان بر او مىگذرد و عمرش پايان مىگيرد و ثوابى كسب نمىكند در اين حال زيانكار است . « 1 » اين خاصيت دنياست كه مانند بازارى پر از زرق و برق و هيجان است . برخى مىبرند و برخى مىبازند ؛ همان گونه كه امام هادى عليه السلام مىفرمايد :
الدُّنْيا سُوقٌ رَبِحَ فِيها قَوْمٌ وَ خَسِرَ آخَرُونَ . « 2 »
دنيا بازارى است كه گروهى در آن سود برند و گروهى در آن زيان بينند .
يعنى همه در گرداب محروميت و زيان گرفتارند مگر كسانى كه در چهار اصل توفيق به دست آورند :
1 - ايمان به مقدسات حقيقى
2 - اعمال شايسته و خالصانه
3 - دعوت به حق و واقعيت
4 - دعوت به استقامت و صبر
اين اصول چهارگانه جامعترين برنامهء حيات و سعادت انسان است كه همان كسب پاداش و بهرهء اخروى است .
رسول اللّه صلى الله عليه و آله وضعيت تجارت دنيايى و آخرتى را چنين توصيف مىفرمايد :
تاجِرُ الدُّنْيا مُخاطِرٌ بِنَفْسِهِ وَ مالِهِ وَ تاجِرُ الآخِرَةَ غانِمٌ رابِحٌ وَ أَوَّلُ رِبْحِهِ
هامش
( 1 ) - التفسير الكبير ، فخر رازى : 32 / 85 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 75 / 366 ، باب 28 ، ذيل حديث 1 ؛ تحف العقول : 483 .